عمل تعویض مفصل مچ پا (آرتروپلاستی مچ پا) و بالا بردن توان حرکت مچ

عمل تعویض مفصل مچ پا با یک مفصل مصنوعی (آرتروپلاستی مچ پا) کاربرد روزافزونی دارد. انجام این عمل جراحی به‌اندازه‌ی عمل جراحی تعویض مفصل لگن یا زانو انجام نمی‌شود. بااین‌وجود در هنگام لزوم، این عمل جراحی می‌تواند برای کاهش درد مچ پا ناشی از آرتروز انجام بگیرد. با پیشرفت‌های اخیر در زمینه‌ی طراحی مفاصل مصنوعی مچ پا و تغییراتی در تکنیک‌های جراحی، عمل جراحی تعویض مفصل مچ پا به جایگزین مناسبی برای عمل جراحی خشک کردن مفصل پا مچ (فیوژن مچ پا) جهت درمان آرتروز مچ پا تبدیل شده است.

 

هدف از عمل جراحی تعویض مفصل مچ پا، بهبود حرکت مچ پا و کاهش درد بیمار در حین انجام فعالیت‌ها است.

عمل جراحی تعویض مفصل مچ پا برای بیمارانی در نظر گرفته می‌شود که دچار درد مچ پا و ضعف عملکرد آن به خاطر آرتروز هستند و درمان‌های محافظه کارانه برای آن بی‌تأثیر بوده است. روش‌های محافظه کارانه جت درمان این عارضه شامل داروهای ضدالتهابی، بریس یا مچ بندهای طبی، درمان فیزیکی، تغییراتی در نوع فعالیت و داروهای مسکن می‌باشند. بیمار مبتلا به روماتیسم مفصلی نیز معمولاً کاندیدای انجام عمل جراحی تعویض مفصل مچ پا می‌باشند. بیماران دیگری که این عمل برای آن‌ها در نظر گرفته می‌شود، کسانی هستند که باید تحت عمل فیوژن (خشک کردن مفصل) مچ پا قرار بگیرند ولی تمایلی به انجام این عمل ندارند، زیرا باعث از بین رفتن توان حرکتی در مچ پا خواهد شد.

شما عزیزان می‌توانید برای انجام عمل تعویض مفصل مچ پا و سایر جراحی‌های ارتوپدی به دکتر شهرستانی متخصص جراحی ارتوپدی مراجعه فرمایید. برای دریافت اطلاعات بیشتر یا رزرو نوبت می‌توانید با شماره‌های 02122383746 و 09334453393 تماس حاصل فرمایید.

مفصل مچ پا چگونه عمل می‌کند؟


مفصل مچ پا از سه استخوان تشکیل‌شده است: قسمت انتهایی استخوان‌های تیبیا (درشت نی یا استخوان ساق پا)، فیبولا (نازک نی یا استخوان کوچک واقع در پایین پا) و تالوس، استخوانی که در حفره‌ی تشکیل‌شده ی بین تیبیا و فیبولا قرار دارد. تالوس در بالای کالکنوز (استخوان پاشنه پا) قرار می‌گیرد. تالوس عمدتاً فقط در یک جهت می‌چرخد. این استخوان مانند لولایی عمل می‌کند که به کف پا اجازه‌ی حرکت روبه بالا و پایین می‌دهد.

در هر دو طرف این مفصل، رباط‌هایی وجود دارند که کمک می‌کنند تا این استخوان محکم و ثابت در کنار یکدیگر قرار بگیرند. تاندون‌های متعددی از اطراف مچ پا عبور می‌کند که باعث حرکت قوزک و انگشتان پا می‌شوند.(رباط‌ها استخوان‌ها را به یکدیگر و تاندون‌ها عضله را به استخوان وصل می‌کنند). قوی‌ترین تاندون موجود در کف پا، تاندون یا زردپی آشیل است. تاندون آشیل عضلات پشت ساق را به استخوان پاشنه متصل می‌کند و به پا توانایی راه رفتن، دویدن و پریدن را می‌دهد.

در داخل مفصل، استخوان‌ها با یک ماده‌ی صاف و نرمی پوشیده شده‌اند که غضروف مفصلی نام دارد. غضروف مفصلی، ماده‌ای است که اجازه می‌دهد تا استخوان‌های واقع در مفاصل بدن راحت‌تر در کنار هم حرکت کرده و اصطکاک کمتری داشته باشند. در اکثر مفاصلی که وزن بدن را تحمل می‌کنند، مانند قوزک، لگن یا زانو، این پوشش غضروفی حدوداً یک‌چهارم اینچ ضخامت دارد. این غضروف به‌اندازه‌ای نرم و صاف است که کار جذب شوک (ضربه‌گیری) را انجام می‌دهد اما به اندازه‌ای ضخیم و محکم است که تا آخر عمر باقی خواهد ماند، البته تا وقتی که آسیب ندیده باشد.

هدف جراحی در هنگام انجام این عمل چیست؟


علائم آرتروز مفصل مچ پا شامل درد مچ پا و کاهش دامنه‌ی حرکتی در این مفصل می‌باشند. این درد معمولاً می‌تواند راه رفتن را دشوار کند. برخی حرکات ممکن است موجب شوند که هنگامی‌که استخوان‌های واقع در مفصل روی هم حرکت می‌کنند، فرد احساس ساییدگی یا گیرکردن در مفصل داشته باشد. مفصل قوزک پا ممکن است متورم شده باشد. این ورم در ابتدا بعد از انجام فعالیت سنگین بدتر می‌شود، اما با شدیدتر شدن این مشکل، ممکن است برای همیشه این ورم در مفصل باقی بماند. خار استخوان یا توده‌های زائد دیگری ممکن است در اطراف مفصل شکل بگیرند و می‌توانند موجب ایجاد درد و ورم شوند. مزیت عمل جراحی تعویض مفصل مچ پا، کاهش علائم آرتروز و التهاب مفصل و بازگرداندن توانایی حرکتی به آن است.

آماده سازی جهت انجام عمل تعویض مفصل مچ پا چگونه است؟


تصمیم‌گیری جهت انجام ین عمل جراحی باید توسط شما و پزشک متخصصتان انجام بگیرد، هنگامی‌که به درک کافی از این عمل رسیده باشید. بعد از تصمیم‌گیری برای انجام این عمل جراحی، باید چند مرحله را بگذرانید. جرح ارتوپد توصیه خواهد کرد تا توسط یک پزشک متخصص تحت معاینه قرار بگیرید. این کار برای اطمینان از اینکه شما در بهترین موقعیت ممکن برای انجام عمل جراحی هستید، انجام می‌شود.

یکی از اهداف انجام این معاینه‌ی پیش از جراحی، ثبت اطلاعات پایه و اساسی است. این اطلاعات شامل اندازه‌گیری‌هایی از میزان درد شما، میزان عملکرد و توانایی حرکتی و استقامت هر مچ پا می‌باشند. هدف دوم از این معاینه‌ی پیش از جراحی، آماده سازی شما برای عمل جراحی پیش رو می‌باشد. باید راه رفتن با چوب‌دستی و عصا را تمرین کنید زیرا تا چند هفته بعد از این عمل لازم است از آن‌ها استفاده کنید. در نهایت، یک ارزیابی درباره‌ی همه‌ی آنچه که در خانه، بعد از مرخص شدن از بیمارستان نیاز خواهید داشت صورت می‌گیرد.

در روز عمل، احتمالاً به شما گفته می‌شود که صبح زود به بیمارستان مراجعه کنید. توصیه می‌شود که بعد از نیمه شب قبل از جراحی، چیزی نخورید یا ننوشید. باید برای چند شب بستری شدن در بیمارستان بعد از جراحی برنامه‌ریزی کنید. مدت‌زمانی که بیمار در بیمارستان بستری می‌شود متفاوت است. تا وقتی که وضعیت سلامتی‌تان پایدار شود و بتوانید به‌خوبی و بدون هیچ خطری از عصا یا واکر استفاده کنید، باید در بیمارستان بمانید.

مفصل مصنوعی مچ پا


هر پروتز مفصل مچ پا (مفصل مصنوعی مچ پا) از دو بخش تشکیل می‌شود:

  • مؤلفه‌ی تیبیال، قسمتی از مفصل مصنوعی است که بجای بخش حفره‌ای قوزک پا (قسمت بالای آن) قرار می‌گیرد.
  • مؤلفه‌ی تالوس که به جای قسمت بالای تالوس قرار می‌گیرد.

مؤلفه‌ی تیبیال معمولاً دارای دو قسمت است: یک قطعه‌ی فلزی تخت بنام صفحه‌ی فلزی که مستقیماً به استخوان تیبیا (درشت نی در ساق پا) متصل می‌شود و یک کاسه‌ی پلاستیکی که روی این قطعه‌ی پلاستیکی قرار می‌گیرد و حفره‌ای را برای مفصل مصنوعی مچ پا مهیا می‌سازد. مؤلفه‌ی تالوس از جنس فلز است و در حفره‌ی ایجاد شده در مؤلفه‌ی تیبیال جای می‌گیرد. جراح ممکن است از نوع خاصی چسب اپوکسی برای چسباندن مؤلفه‌های فلزی به استخوان استفاده کند. به این نوع پروتز، پروتز چسبی می‌گویند. بعضی جراحان ترجیح می‌دهند که برای قرار دادن یک مفصل جدید (پروتز)، از چسب استفاده نکنند. به این نوع پروتز، پروتز غیر چسبی میگویند. سطح این نوع پروتز دارای شبکه‌ای از سوراخ‌های بسیار ریز است که اجازه می‌دهند تا استخوان در این شبکه رشد کند و در نتیجه پروتز به استخوان بچسبد.

 

چه کارهایی در طی جراحی انجام می‌شود؟


قبل از جراحی، تحت بی‌هوشی کامل یا بی‌حسی موضعی اپیدورال (در کمر) قرار خواهید گرفت. جراح عمل جراحی را با ایجاد برشی در پوست جلوی مچ پا آغاز می‌کند. بعد از ایجاد این برش، رگ‌ها و عصب‌ها را کنار میزند تا محفوظ بمانند، همچنین تاندون‌ها را به کناره‌ی محل برش می‌کشاند. سپس برشی را در کپسول مفصل که مفصل مچ پا را احاطه کرده است، ایجاد می‌کند. جراح مفصل را باز می‌کند تا سطوح را برای تعویض آماده کند.

برای جای دادن حفره‌ی فلزی، قسمت انتهایی استخوان‌های واقع در مچ پا را فرم می‌دهد. ابتدا تیبیا و فیبولا را فرم می‌دهد. سپس قسمت بالای تالوس را به اندازه‌ای فرم می‌دهد تا مؤلفه‌ی فلزی تالوس بتواند در آن جای بگیرد. در آخر، همه‌ی قطعات مختلف از مفصل مصنوعی مچ پا در جای خود قرار می‌دهد و مچ پا را امتحان می‌کند تا مطمئن شود که همه‌ی قطعات به‌خوبی جای گرفته‌اند.

برای اطمینان از اینکه حفره‌ی مفصل یا مؤلفه‌ی تیبیال به‌خوبی جای‌گیری شده‌اند، دو عدد پیچ در فیبولا و تیبیا، درست در بالای مفصل مصنوعی تعبیه می‌شود.

برای ایجاد یک جوش (اتصال) بین فیبولا و تیبیا، استخوانی بین این دو پیوند زده می‌شود. این کار از هرگونه حرکتی در بین این دو استخوان که می‌تواند مفصل مصنوعی شل کند، جلوگیری می‌کند. استخوان پیوندی از استخوانی گرفته می‌شود که در ابتدا و در هنگام فرم دهی استخوان‌ها، برداشته شده است.

وقتی جراح احساس کند که همه‌ی چیز به‌خوبی انجام شده است و عمل رضایت‌بخش بوده است، کپسول مفصلی برگردانده و به هم بخیه می‌شود و پوست را نیز بخیه می‌کنند. یک بانداژ بزرگ و آتل روی پایین پا بسته می‌شود تا در زمان بهبودی پایتان، از مفصل جدید محافظت کنند.

 بعد از جراحی چه اتفاقی می‌افتد؟


بعد از مچ پایتان گچ گرفته یا آتل‌بندی می‌شود. یک لوله‌ی پلاستیکی کوچک، خون را ز مفصل تخلیه می‌کند. تخلیه‌ی خون مانع از ورم بیش‌ازحد ناشی از خونریزی می‌شود.(این تورم بیش‌ازحد را گاهی هماتوما می‌نامند). لوله‌ی تخلیه را احتمالاً در همان روز اول خارج خواهند کرد.

در طی پنج تا هفت روز بعد از جراحی، جراح مچ پایتان را معاینه خواهد کرد. بعد از 10 الی 14 روز بعد، بخیه‌ها را می‌کشند، اگرچه اکثر آن‌ها جذب بدنتان شده‌اند. ممکن است بعد از عمل کمی درد داشته باشید. برای کنترل درد، جراح می‌تواند به شما داروهای مسکن بدهد. برای چند روز باید مچ پایتان را بالاتر از سطح قلبتان قرار دهید تا از بروز ورم و لرزیدن (احساس تپش) جلوگیری شود. در هنگام خوابیدن یا نشستن، آن را روی چند عدد بالشت تکیه دهید.

توان‌بخشی بعد از عمل تعویض مفصل مچ پا


اکثر جراحان توصیه می‌کنند که برای 10 الی 12 هفته بعد از عمل از عصا یا چوب‌های دستی زیر بغل یا واکر برای راه رفتن استفاده کنید. در این زمان مچ پایتان باید در گچ یا آتل باشد و مراقب باشید که در هنگام ایستادن یا راه رفتن هیچ فشاری به آن وارد نشود.

بعد از عمل جراحی، برای اطمینان از اینکه مفصل مصنوعی از جای خود خارج نشده است و جوش خوردگی بین فیبولا و تیبیا در حال شکل‌گیری است، چند بار عکس رادیولوژی باید گرفته شود. درصورتی‌که از نوع پروتز غیر چسبی استفاده‌شده باشد، عکس‌برداری رادیولوژی همچنین نشان می‌دهد که استخوان دارد به‌خوبی به پروتز فلزی می‌چسبد.

پزشک ممکن است یک برنامه‌ی توان‌بخشی را برای شما تجویز کند. بهبودی از جراحی تعویض مفصل لگن حدود 3 ماه طول می‌کشد. هنگامی‌که این برنامه را شروع می‌کنید، متخصص کاردرمانی بررسی می‌کند که آیا شما از عصا یا واکر به‌خوبی و به‌درستی استفاده می‌کنید یا خیر و اینکه وزن و فشار کمی روی مچ پایتان وارد می‌کنید.

اولین روش‌های درمانی بیشتر روی کنترل درد و ورم ناشی از عمل جراحی تمرکز خواهند داشت. ممکن است از گرما درمانی استفاده شود. متخصص کاردرمانی و طب فیزیکی، از ماساژهای ملایم و درمان‌های دستی دیگری برای کاهش درد و گرفتگی عضلانی استفاده می‌کند.

ورزش‌های مناسب بعد از عمل آرتروپلاستی مچ پا

برای بالا بردن توانایی حرکتی مفصل جدید مچ پا، تمرین‌های دامنه حرکتی انجام می‌گیرند. تمرینات استقامتی به بهبود ثبات و پایداری اطراف مفصل کمک می‌کنند؛ مانند همه‌ی عمل‌های جراحی دیگر، باید از انجام فعالیت‌های سنگین و خیلی سریع پرهیز کنید. متخصصان فیزیوتراپی گاهی بعد از جراحی تعویض مفصل مچ پا، برای بیماران برنامه‌های آب‌درمانی (ورزش در آب) طراحی و تجویز می‌کنند. ورزش در استخر آب باعث می‌شود که فشار کمتری روی مفصل جدید وارد شود و شناور بودن در آب شما را قادر می‌سازد تا راحت‌تر حرکت و ورزش کنید. وقتی تمرینات آب درمانی‌تان به پایان رسید و بخش‌های دیگر برنامه‌ی توان‌بخشی‌تان را پیش بردید، می‌توانید برنامه‌ی ورزشی مستقلی را برای خود شروع کنید.

تمرین‌های دیگری که می‌توانید انجام دهید، تمرین‌هایی هستند که پاها و مچ پایتان را برای عادت کردن به کارهای روزانه و شغلتان تمرین خواهند داد. متخصص فیزیوتراپی به شما کمک خواهد کرد تا راهی را پیدا کنید که بتوانید کارهایتان را بدون آنکه فشاری به مچ پا و پاهایتان وارد شود انجام دهید. پیش از پایان هر جلسه‌ی درمانی، متخصص کاردرمانی‌تان روش‌هایی را برای پیشگیری از بروز مشکلاتی در آینده به شما آموزش خواهد داد. هدف او درمانگر شما کمک به کنترل درد، بهبود کشش و دامنه‌ی حرکتی و راه رفتن یکنواخت و بدون لنگیدن است. وقتی به‌خوبی برنامه‌تان را پیش بربرید، جلسات منظم کاردرمانی‌تان به پایان خواهد رسید. درمانگرتان به عنوان یک مرجع همکاری‌اش را با شما ادامه خواهد داد. البته باید برای انجام ورزش‌های توصیه‌شده در برنامه توان‌بخشی‌تان در خانه متعهد باشید.

مشکلات بالقوه‌ی ناشی از عمل تعویض مفصل مچ پا


به‌طورکلی مشکلاتی در رابطه با این عمل جراحی وجود دارد. این مشکلات شامل خطرات ناشی از بیهوشی، عفونت، آسیب به عصب‌ها و مجاری خونی و خونریزی یا لخته‌های خونی می‌شود.

از طرفی دیگر، شکستگی استخوان در حین انجام عمل تعویض مفصل مچ پا یکی از شایع‌ترین مشکلات این جراحی است. آسیب تاندون‌ها یا عصب‌ها و مجاری خونی نیز یکی دیگر از خطرات احتمالی عمل جراحی مفصل مچ پا می‌باشد. بهبود زخم‌ها در بیماران سیگاری یا دیابتی یا بیمارانی که دچار روماتیسم مفصلی هستند، به سختی صورت می‌گیرد. یکی دیگر از مشکلات بالقوه، عدم موفقیت در جوش خوردن پروتز مفصل به استخوان است.

چه زمانی باید از عمل تعویض مفصل مچ پا پرهیز کرد؟


عمل تعویض مفصل مچ پا برای بیمارانی که دچار بدفرمی شدید یا استخوان مردگی در تالوس (استخوان پایینی مفصل مچ پا) هستند، مناسب نیست. عفونت‌های قبلی یا فعلی در مچ پا، نوروپاتی شدید در پاها، عملکرد نادرست عضله‌ی پا، جریان خون ضعیف در پا، یا بافت‌های نرم نامناسب نیز از نشانه‌هایی برای پرهیز از عمل تعویض مفصل مچ پا می‌باشند.

دو نوع روش برای درمان آرتروز وجود دارد: فیوژن (خشک کردن مفصل) مچ پا و عمل تعویض مفصل مچ پا. چرا عمل تعویض مفصل مچ پا را بیشتر در نظر می‌گیرند؟


وقتی توانایی حرکتی مچ پا در طی یک عمل جراحی تعویض مفصل مچ پا بهبود می‌یابد، مفاصل مجاور نیز از آسیب و فرسودگی محافظت خواهند شد. این امر مانع از بروز آرتروز در مفاصل مجاور خواهد شد. معمولاً افرادی که تحت عمل فیوژن مفصل قرار گرفته‌اند، در طی 10 تا 15 سال دچار آرتروز پیش‌رونده در مفاصل مجاور می‌شوند.

تعداد عمل‌های جراحی تعویض مفصل مچ پا روزبه‌روز در حال افزایش است. این امر به خاطر نتایج مطلوبی ست که از این عمل حاصل می‌شوند. طراحی‌های جدید در اندام‌های مصنوعی و تکنیک‌های جراحی پیشرفته به بیماران کمک می‌کنند تا بعد از انجام این عمل فعال‌تر از قبل باشند.