عمل آرتروسکوپی لگن (هیپ) برای درمان مشکلات و آسیب های مفصل لگن

آرتروسکوپی-لگن

آرتروسکوپی مفصل ران (هیپ) یک عمل جراحی کم‌تهاجم است که در آن دو یا سه برش کوچک به اندازه 10 ـ 5 میلی متر (جراحی سوراخ کلید) روی پوست ایجاد می‌شود، جراح دوربین فیلمبرداری و وسایل جراحی بسیار کوچکی را از راه این برش‌ها وارد لگن می‌کند تا بتواند داخل مفصل را به خوبی ببیند و درمان‌های لازم را داخل و اطراف مفصل انجام دهد. جراحی بر روی تخت تراکشن مخصوصی انجام می‌شود تا جراح به مفصل ران دسترسی داشته باشد. بهبودی کامل پس از آرتروسکوپی لگن به نوع مشکل بستگی دارد. بیمار باید دو تا شش هفته پس از جراحی از عصای زیربغل استفاده کند. جراح ارتوپد زمان مناسب بازگشت به کار را تعیین می‌کند. اکثر بیماران یک تا دو هفته پس از عمل، به شرطی که بتوانند مدت زیادی بنشینند، می‌توانند در محل کار حاضر شوند.

آرتروسکوپی لگن نسبت به جراحی باز لگن از مزایای زیر برخوردار است:

  • به حداقل رساندن درد و جای زخم
  • تسریع دوران بهبود
  • درمان شدن علت آرتروز و دیگر بیماری‌های التهابی مفصلی در مراحل اولیه، ابتلا به این بیماری‌ها را به تاخیر می‌اندازد.
  • درمان شدن عارضه‌های دامن زننده به آرتروز لگن، ضرورت انجام جراحی تعویض مفصل ران را از بین می‌برد یا عمل را به تعویق می‌اندازد.

دکتر مهدی شهرستانی، متخصص جراحی ارتوپدی با بهره گیری از جدیدترین دانش پزشکی و تجربه زیاد در جراحی‌های ارتوپدی به درمان انواع بیماری‌های اسکلتی عضلانی کمک می‌کنند. یکی از  روش‌هایی که ایشان برای درمان بیماری‌های لگن استفاده می‌کنند آرتروسکوپی لگن است. برای دریافت اطلاعات بیشتر یا رزرو نوبت می‌توانید با شماره‌های 02122383746 و 09334453393 تماس حاصل فرمایید. همچنین می‌توانید به آیدی تلگرام Dr_shahrestanii@ مراجعه کنید.

آناتومی مفصل ران


آناتومی-مفصل-ران

مفصل ران مفصلی گوی و کاسه‌ای است. سر استخوان ران (فمور) گوی مفصل و استابولوم (بخش لگن) حفره مفصلی است. غضروف مفصلی روی این سطوح را می‌پوشاند، این غضروف نوعی لایه پوششی خاص است که حرکت روان و بدون درد مفصل را ممکن می‌کند. آسیب دیدن این غضروف ابتلا به بیماری‌های التهابی لگن (آرتریت) را به دنبال دارد. لایه سینوویوم سطح این مفصل را پوشش می‌دهد و مایعی را ترشح می‌کند که مفصل را لغزنده می‌کند. التهاب این لایه اصطلاحاً التهاب آرتریتی گفته می‌شود و شایع‌ترین علت روماتیسم است. لابروم ساختار خاصی است که پایداری مفصل را افزایش می‌دهد. آسیب دیدن این ساختار شروع درد مفصلی را به دنبال دارد. کپسول مفصلی، سینوویوم پایدارکننده مفصل را در میان می‌گیرد.

کاربردهای آرتروسکوپی لگن


کاربردهای-آرتروسکوپی-لگن

در ادامه تنها چند مورد از متداول‌ترین کاربردهای آرتروسکوپی مفصل لگن را توضیح می‌دهیم. آرتروسکوپی هیپ انقلابی را در درمان گیرافتادگی استابولار ران (FAI) ایجاد کرده است:

  • ناهنجاری گوی مفصلی (ضایعه cam): جراح زائده استخوانی را برمی‌دارد و گوی مفصلی را شکل می‌دهد تا از گیرافتادگی آتی جلوگیری شود و از مفصل ران در برابر آسیب دیدگی محافظت شود. به این ترتیب دامنه حرکتی افزایش می‌یابد.
  • ناهنجاری حفره مفصلی (ضایعه pincer): جراح زائده استخوانی را برمی‌دارد تا از گیرافتادگی و آسیب دیدگی مفصل در آینده پیشگیری ‌شود.
  • پارگی لابروم: لابروم را می‌توان ترمیم و تثبیت کرد. گیره‌های مخصوصی برای به هم متصل کردن مجدد لابروم به کار برده می‌شود.
  • پارگی لیگامنتوم ترس: رباط را می‌توان ترمیم، محکم و تثبیت کرد. بافت ملتهب برداشته می‌شود.
  • کیست استخوانی (استابولار یا فمورال): جراح کیست را برمی‌دارد یا با پیوند استخوانی پر می‌کند.

به جز گیرافتادگی مفصل، عارضه‌های زیر نیز به روش آرتروسکوپی قابل درمان است:

  • آسیب دیدن غضروف مفصلی (آرتریت اولیه): اگر آرتریت در مراحل اولیه تشخیص داده شود، می‌توان غضروف مفصلی آسیب دیده را ترمیم و پایدار کرد. در روش دیگر، لایه‌های ناپایدار برداشته می‌شود و استخوان زیر غضروف تحریک به تولید غضروف جدید می‌شود، این عمل اصطلاحاً میکروشکستگی گفته می‌شود.
  • سینوویت: جراح بافت ملتهب اطراف مفصل ران را برمی‌دارد، این عمل سینووکتومی گفته می‌شود.
  • تاندینوپاتی ابداکتور:‌ تنوپلاستی رادیوفرکانسی (RF ) با هدف تولید رگ‌های جدید و تسهیل فرایند التیام تاندون انجام می‌شود.
  • بورسیت تروکانتریک: جراح بورس ملتهب را در عمل بورسکتومی برمی‌دارد و نوار ایلیوتیبیال (ITB) را آزاد می‌کند تا فشار روی ناحیه آسیب دیده کاهش یابد.
  • تاندینوپاتی پسواس: طول تاندون ملتهب افزایش داده می‌شود تا تحریک و التهاب کمتر شود.
  • جسم شناور: استخوان، غضروف یا هرگونه بافت شل و جدا شده برداشته می‌شود تا از آسیب دیدگی مزمن مفصل ران جلوگیری شود.
  • نمونه برداری: بخش کوچکی از بافت برای کمک به تشخیص عارضه جدا و به آزمایشگاه فرستاده می‌شود.
  • شستشو: برای درمان عفونت لگن

مزایای آرتروسکوپی لگن


آرتروسکوپی مفصل ران عملی کم‌تهاجمی است که نسبت به جراحی باز، آسیب کمتری را به بافت وارد می‌کند، با درد و خونریزی کمتری همراه است و بیمار سریع‌تر بهبود می‌یابد و به روال عادی زندگی برمی‌گردد. مفصل بلافاصله پس از عمل توان تحمل وزن را دارد، بیمار می‌تواند راه برود و هر وقت توانست، عصای زیربغل را کنار بگذارد. آرتروسکوپی لگن می‌تواند عملی سرپایی نیز باشد، اما بیماران معمولاً ترجیح می‌دهند که شب را در بیمارستان تحت نظر باشند.

آمادگی قبل از عمل


بیمار موظف است که کلیه داروهای مصرفی خود، حتی مکمل‌ها و داروهای گیاهی بدون نسخه را به جراح ارتوپد اطلاع دهد. اقدامات زیر در 2 هفته قبل از عمل ضروری است:

  • بیمار باید مصرف داروهایی را که لخته شدن خود را سخت‌تر می‌کند، قطع کند. این داروها شامل آسپرین، ایبوپروفن (ادویل، مورتین)، ناپروکسن (ناپروزین، الیو)، داروهای رقیق کننده خون مانند وارفارین (کومادین) و اقلام دیگر می‌شود.
  • پزشک داروهایی را که باید روز جراحی نیز مصرف شود، به بیمار اطلاع می‌دهد.
  • بیمار باید سیگار را ترک کند، چون دخانیات روند التیام زخم و استخوان را آهسته می‌کند.

آمادگی روز جراحی شامل موارد زیر می‌شود:

  • بیمار از 12 ـ 6 ساعت قبل از عمل نباید هیچ چیزی بخورد.
  • داروهای لازم باید با یک جرعه کوچک آب بلعیده شود.
  • بیمار باید راس ساعت مقرر در بیمارستان حاضر شود.

آرتروسکوپی هیپ


آرتروسکوپی-هیپ

جراح حین عمل داخل مفصل ران را با دوربین بسیار کوچکی به نام آرتروسکوپ می‌بیند. مراحل عمل آرتروسکوپی لگن به شرح زیر است:

  • آرتروسکوپ از لوله بسیار ظریف، لنز و منبع نور تشکیل می‌شود. جراح برش کوچکی را ایجاد می‌کند و آرتروسکوپ را از راه این برش وارد بدن می‌کند.
  • جراح داخل مفصل را برای پیدا کردن آسیب یا بیماری بررسی می‌کند.
  • در صورت لزوم، جراح وسایل عمل را از راه یک یا دو برش کوچک دیگر وارد مفصل می‌کند و مشکلات را درمان یا اصلاح می‌کند.
  • جراح قطعات زائد استخوان را که در مفصل ران شناور است، خارج می‌کند یا غضرف یا دیگر بافت‌های آسیب دیده را ترمیم می‌کند.

بیهوشی عمومی، بی‌حسی اپیدورال یا نخاعی اعمال می‌شود تا بیمار دردی حس نکند. بیمار بیهوش است یا داروهای آرام‌بخش دریافت می‌کند.

عوارض


آرتروسکوپی مفصل لگن به ندرت با عوارض همراه است. جراح کلیه عوارض احتمالی را قبل از عمل برای بیمار توضیح می‌دهد تا بیمار با آگاهی کامل از مزایا و معایب عمل با انجام آن موافقت کند. ازآنجایی که فهرست ارائه شده در این مقاله کامل نیست، حتماً درباره نگرانی‌های خود با جراح مشورت کنید. برخی بیماران هر از گاه با بی‌حسی یا گزگز بخش داخلی ران یا کشاله ران روبرو می‌شوند. این عوارض به مرور برطرف می‌شود. ورم و ناراحتی پا، ران و باسن طبیعی است و به تدریج رفع می‌شود. از بیمار خواسته می‌شود که ورزش‌های پربرخورد را در مراحل اولیه بهبود انجام ندهد تا خطر شکستگی به حداقل برسد. عفونت، خونریزی و لخته شدن خون در پاها (DVT) یا ریه نیز از عوارض پس از عمل آرتروسکوپی است. به جز خطرهای مربوط به جراحی احتمال بروز حساسیت و عوارض مربوط به بیهوشی نیز وجود دارد که برای سلامت بیمار خطرناک‌اند.

توانبخشی و بهبود پس از آرتروسکوپی لگن


توانبخشی-و-بهبود-پس-از-آرتروسکوپی-لگن

شرکت در برنامه ورزش درمانی و توانبخشی قبل و بعد از آرتروسکوپی لگن و به اتمام رساندن درمان تحت نظر پزشک مجرب دستیابی به بهترین نتیجه ممکن را تضمین می‌کند.

  • راه رفتن و تحمل وزن بلافاصله پس از عمل ممکن است. البته بیمار در ابتدا به عصای زیربغل نیاز دارد. بیماران معمولاً می‌توانند دو هفته پس از جراحی راه بروند. برگشت به کار، به ویژه کار اداری کم برخورد، نیز پس از دو هفته ممکن می‌شود.
  • فعالیت‌های کم برخوردی مانند شنا و دوچرخه سواری را می‌توان پس از گذشت 4 هفته شروع کرد.
  • اگر استخوان از مفصل خارج شده باشد، ورزش‌های پربرخوردی مانند دو و پرش را باید حداقل 6 هفته به تاخیر انداخت.
  • به بیماران توصیه می‌شود که در 6 هفته نخست از انجام دادن فعالیت‌هایی که متضمن قرارگیری مفصل در وضعیت گیرافتادگی است، یعنی چرخش داخلی، ابداکشن و خمش بیشتر از 90 درجه، خودداری کنند. این فعالیت‌ها شامل لانژ، اسکات، کشش پسیو، نشستن روی صندلی کوتاه و رانندگی طولانی مدت می‌شود.
  • بازآموزی ورزش محور نیز 6 هفته پس از جراحی با هدف بازگشت سه ماهه به میادین حرفه‌ای شروع می‌شود.
  • بهبودی کامل مفصل ران پس از عمل آرتروسکوپی سه ماه زمان می‌برد؛ البته بیمار به طور مستمر تا یک سال بهبود می‌یابد.

اهداف توانبخشی بعد از عمل

اهداف توانبخشی پس از عمل آرتروسکوپی مفصل ران عبارت است از:

  • آموزش
  • بازآموزی و متعادل ساختن مجدد عضلات
    • عضلات هدف: ER کوتاه، چهارسر ران، شکمی ـ ابداکتور، چهارسر ـ همسترینگ
  • کنترل حرکتی (فعالسازی مجزا)
  • افزایش دامنه حرکتی فعال (کشش تا خمش)
  • افزایش قدرت و استقامت
  • بهبود وضعیت اندامی، تعادل و آموزش شیوه صحیح راه رفتن
  • تمرین‌های عملکردی
  • آموزش ورزشی ویژه و امکان ازسرگیری ورزش مورد علاقه

پرسش و پاسخ


برخی از سوالات رایج درباره روش آرتروسکوپی لگن عبارتند از:

تحمل وزن کامل و راه رفتن بلافاصله پس از آرتروسکوپی هیپ ممکن است. البته در ابتدا باید از چوب زیربغل استفاده کنید. اکثر بیماران می‌توانند 14 ـ 10 روز پس از عمل به تنهایی راه بروند.

رانندگی تا 48 ساعت پس از دریافت داروی بیهوشی ممنوع است. توانایی رانندگی کردن پس از این دو روز به سمت انجام شدن عمل (چپ یا راست) و نوع ماشین (اتوماتیک یا دستی) بستگی دارد. اگر سمت چپ لگن را عمل کرده‌اید و ماشین‌تان اتوماتیک است، هرزمان که خواستید و راحت بودید، می‌توانید رانندگی کنید. در غیر این صورت بهتر است تا زمانی که نتوانسته‌اید به خوبی راه بروید و وزن کامل را روی سمت عمل شده تحمل کنید، رانندگی نکنید.

زمان برگشت به کار به عمل انجام شده و نوع شغل بیمار بستگی دارد. اکثر بیماران می‌توانند کار اداری را دو هفته پس از عمل شروع کنند. اما کارهای بدنی و سنگین‌تر نیاز به یک مرخصی 6 ـ 4 هفته‌ای دارد.

ورزش‌های کم برخوردی مانند شنا و دوچرخه سواری را می‌توان پس از گذشت 4 هفته شروع کرد. اگر استخوان حین عمل خارج شده است، بهتر است ورزش‌های پربرخوردی مانند دو و پرش را قبل از هفته ششم شروع نکنید. تمرین و بازآموزی ورزشی را نیز می‌توانید پس از 6 هفته آغاز کنید تا ظرف سه ماه در سطح اول میادین ورزشی حاضر شوید.

زخم‌ها ظرف 10 ـ 7 روز التیام می‌یابد. اکثر بیماران در 6 هفته نخست به نحو قابل توجهی بهبود می‌یابند. لگن گاهی اوقات درد می‌گیرد، اما این ناراحتی به زودی برطرف می‌شود و این حملات درد در واقع بخشی از فرایند طبیعی التیام است. بهبودی کامل پس از آرتروسکوپی لگن سه ماه زمان می‌برد. روند بهبود تا یک سال پس از عمل ادامه دارد.

شدت درد به عمل انجام شده و سابقه آسیب دیدگی لگن بستگی دارد. اکثر بیماران از کم بودن درد پس از عمل متعجب می‌شوند. بی‌حسی موضعی قبل و بعد از عمل اعمال می‌شود تا درد بیمار به حداقل برسد.

علائم گیرافتادگی زمانی بروز می‌یابد که گیرافتادگی در نقطه‌ای بین گوی و حفره مفصلی رخ دهد. چنانچه زائده استخوانی از داخل مفصل ران خارج شود، بعید است که زائده دوباره رشد کند. خطر آسیب مزمن لگن نیز پس از آرتروسکوپی هیپ و رفع علت گیرافتادگی مفصل کاهش می‌یابد.