درمان پای ضربدری (ژنووالگوم) با جراحی برای اصلاح حالت زانوها

درمان-پای-ضربدری

پای ضربدری (ژنووالگوم) می‌‌تواند به علت آرتروز ایجاد شود و منجر به تخریب غیر همسان مفاصل زانو شود. کشیدگی بیش از حد بافت داخلی زانو در کنار فشار زیادی که به قسمت جانبی آن وارد می‌‌شود باعث کشش بیش از حد بافت داخلی زانو خواهد شد و منجر به بروز پای ضربدری یا خم شدن زانو به داخل می‌‌شود. روش‌های مختلفی برای درمان زانوی ضربدری وجود دارد که شامل زمان، مصرف ویتامین و اطمینان از درمان صحیح شکستگی استخوان است. در مواردی که سایر روش‌های موجود برای درمان پای ضربدری موثر نباشد انجام عمل جراحی (معمولا در موارد حاد) توصیه می‌‌شود. استئوتومی ‌‌یک روش جراحی عالی برای درمان پای پرانتزی و پای ضربدری است که مجدداً وضعیت استخوان‌های زانو را با اضافه کردن یا برداشتن بخش کوچکی از استخوان، با زاویه صحیح زانو مطابقت می‌‌دهد.

پای کودک همزمان با رشد او به سمت بیرون خم می‌شود. در مواردی که حالت ضربدری پا بسیار شدید است و تا سن ۵ سالگی کودک از بین نرفته باشد باید برای پیشگیری از مشکلات دائمی‌‌ به پزشک مراجعه کرد. پزشک برای رد کردن سایر اختلالاتی که باعث بروز پای ضربدری می‌‌شوند مانند آرتروز جوانان و نرمی‌‌استخوان به طور کامل به معاینه بیمار می‌‌پردازد. در صورتی که این مشکل تا سن ۷ سالگی بهبود نیافته باشد پزشک انجام عکسبرداری برای تشخیص شدت بیماری را درخواست می‌‌کند و ممکن است استفاده از بریس شبانه که به کفش مخصوص ارتوپدی متصل می‌‌شود را تجویز نماید. در صورتی که فاصله بین قوزک هر دو پا بسیار زیاد باشد انجام عمل جراحی توصیه می‌‌گردد.

شما عزیزان اگر قصد درمان زانوی ضربدری خود یا فرزندتان را دارید می‌توانید با مراجعه به دکتر مهدی شهرستانی، متخصص جراحی ارتوپدی، از تجربه و تبحر ایشان در درمان ژنووالگوم و سایر انحرافات استخوانی از طریق جراحی و روش‌های درمانی دیگر بهره‌مند شوید. برای دریافت اطلاعات بیشتر یا رزرو نوبت می‌توانید با شماره‌های 02122383746 و 09334453393 تماس حاصل کنید. همچنین می‌توانید به آیدی تلگرام Dr_shahrestanii@ مراجعه کنید.

علت ضربدری شدن زانوی کودکان و بزرگسالان چیست؟


دلایل متعددی برای بروز ژنووالگوم وجود دارد که شامل اختلالات متابولیکی استخوان و اختلالات ژنتیکی است. در اکثر موارد ضربدری بودن پا مسئله خطرناکی نیست. سایر فاکتورهای خطر در بروز پای ضربدری عبارتند از:

  • چاقی
  • آسیب دیدگی یا هر نوع بیماری که زانو یا ساق را درگیر کند.
  • آرتروز به ویژه آرتروز زانو
  • کمبود ویتامین دی و کلسیم

علائم پای ضربدری چیست؟


علائم-پای-ضربدری-چیست

در صورتی که کودک وزن متوسطی دارد و هنگام ایستادن زانوهای به هم برخورد می‌کنند اما قوزک پای او از هم فاصله می‌‌گیرد معمولاً به این حالت پای ضربدری گفته می‌‌شود. وضعیت غیر عادی بدن هنگام راه رفتن می‌‌تواند نشانه ضربدری بودن پا باشد. این عارضه معمولاً در سن ۲ تا ۳ سالگی کودک بروز می‌‌کند و تا سن ۴ سالگی بر شدت آن افزوده می‌‌شود. اما معمولاً در سن ۷ تا ۸ سالگی به صورت خود به خود درمان می‌شود. در صورتی که تا ۳۶ سالگی این حالت به صورت خود به خود درمان نشود می‌‌تواند نشانه بیماری استخوان باشد. معمولاً در اوایل دوران کودکی پای ضربدری به کودک برای حفظ تعادل، به ویژه زمانی که کودک شروع به راه رفتن می‌‌کند یا در صورتی که پای به سمت داخل یا خارج چرخیده است، کمک می‌‌کند. هنگامی‌‌که کودک به این عارضه مبتلا می‌‌شود هر دو زانوی او به صورت متقارن به سمت داخل خم می‌شود. اما ممکن از حالت ضربدری یک پا کمتر از پای دیگر باشد یا ‌آنکه صاف باقی بماند. گاهی اوقات پای ضربدری تا دوران نوجوانی نیز بهبود نمی‌‌یابد. این مسئله در میان دختران شیوع بیشتری دارد اما پسران نیز به این عارضه دچار می‌‌شوند.

عوارض احتمالی


برخی از عوارض احتمالی پای ضربدری عبارتند از:

  • مشکل در راه رفتن
  • از دست دادن اعتماد به نفس به علت تغییرات ایجاد شده در ظاهر پاها
  • بروز آرتروز زودهنگام زانو در صورت عدم درمان پای ضربدری

چه زمانی مراجعه به پزشک ضروری است؟


در صورتی که پای کودک به سمت بیرون منحرف شده است یا پای کودک شش ساله و شش سال به بالا ضربدری شده مراجعه به پزشک ضروری خواهد بود. در صورتی که بزرگسالان مبتلا به پای ضربدری دچار درد زانو و مشکلات حرکتی هستند باید به دکتر ارتوپد مراجعه کنند.

تشخیص


نمونه پای ضربدری از طریق معاینه جسمانی تشخیص داده می‌شود. برنامه در صورتی که کودک بالای ۳ سال سن داشته باشد و پاهای او فاقد تقارن طبیعی باشند انجام عکسبرداری ضرورت خواهد یافت.

بهترین راه درمان ژنووالگوم بدون جراحی چیست؟


پای ضربدری یک اختلال شایع در میان کودکان است و در اکثر موارد پاها به سمت بیرون منحرف می‌‌شوند. عکس اوقات این عارضه به صورت خود به خود اصلاح می‌‌شود و فقط باید بیمار تحت نظر پزشک قرار بگیرد. در برخی موارد نادر که پای ضربدری تا سن ۸ سالگی بهبود نیافته باشد از روش‌های زیر برای درمان آن استفاده می‌‌شود:

کم کردن وزن

کم-کردن-وزن

چاقی و اضافه وزن می‌‌تواند باعث بروز پای ضربدری شود به همین دلیل بهترین راه برای درمان زانوی ضربدری این است که وزن بدن او به سطح طبیعی برسد. وزن اضافی می‌‌تواند فشار بسیار زیادی را بر زانو وارد کند و باعث بدتر شدن وضعیت پاها شود.

کفی طبی و بریس

کفی طبی

معمولا برای درمان پای ضربدری استفاده از کفی طبی برای مطابقت دادن پا و ساخت و قرار دادن آنها در یک حالت مناسب تجویز می‌شود. کفی طبی بر توزیع فشار حاصل از ضربدری بودن پا به نقاط مختلف آن کمک می‌‌کند، بنابراین کودک می‌‌تواند به راحتی راه برود. بزرگسالانی که پای ضربدری شدید دارند استفاده از کفی طبی که از فوم، چرم پلاستیک، فایبرگلاس، گرافیت، و یا ترکیبی از این مواد ساخته می‌‌شود و درون کفش قرار می‌‌گیرد می‌‌تواند به کاهش ریسک آسیب دیدگی حاصل از ورزش در پی عدم تعادل ساختاری کمک کند. در مواردی که بیمار پای ضربدری شدید دارد پزشک از می‌‌خواهد از بریس شبانه و کفش مخصوص استفاده کند.

ورزش کردن

یک-نمونه-حرکت-ورزشی-ورزش-کردن

بهترین روش برای اصلاح حالت ضربدری زانوی بزرگسالان ،انجام دادن برخی از تمرینات ورزشی برای صاف کردن زانو است. می‌‌توان از تمرینات ورزشی متعددی برای صاف کردن زانو بهره گرفت. این تمرینات ورزشی شامل انقباض عضلات چهار سر ران، تمرینات مخصوص تقویت پا، و تمرینات کرل همسترینگ است. بیمار باید به انجام تمریناتی بپردازد که به تقویت عضلات زانو کمک می‌‌کنند از انجام دادن تمریناتی مانند دو یا کوهنوردی خودداری نماید زیرا این نوع تمرینات می‌‌توانند باعث آسیب رساندن به زانو شوند.

یوگا

یوگا مزایای بسیار زیادی برای پای ضربدری به همراه دارد. یوگا تحت عنوان ورزش ذهن و جسم شناخته شده است که باعث افزایش میزان آگاهی بدن، تمرکز ذهن و خودآگاهی می‌‌شود. یوگا باعث آرام سازی طبیعی بدن می‌‌شود و به کاهش سطح استرس کمک می‌‌کند که می‌‌تواند باعث پایین آوردن سطح درد شود. انجام دادن تمرینات یوگا به صورت گروهی می‌‌تواند به کاهش حس تنهایی کمک کرده و با شرکت دادن فرد در گروه به بهبود حس او در اجتماع کمک نماید. می‌‌توان تمرینات یوگا را روی زمین، صندلی، در حالت ایستاده، یا حتی خوابیده انجام داد، بنابراین امکان انجام دادن تمرینات آن برای همه افراد وجود دارد. سایر مزایای آن عبارتند از بهبود حالت آگاهی بدن، افزایش میزان تمرکز و حساسیت، افزایش میزان آستانه تحمل درد و ناراحتی، بهبود انعطاف پذیری مفاصل، و کنترل وزن بدن. یوگا می‌‌تواند با کنترل وزن به بهبود سلامت زانو کمک کند.

یک نمونه از تمرینات یوگا

یک-نمونه-از-تمرینات-یوگا

شل شدن و رفع سفتی عضلات داخلی ران نقش مهمی‌‌ را در افزایش  انعطاف پذیری مفاصل ران ایفا می‌‌کند که این امر برای بهبود وضعیت زانو ضروری است. انجام دادن حالتی که فشار دادن انگشت بزرگ پا نام دارد، می‌‌تواند بسیار سودمند باشد. برای انجام دادن این تمرین باید به پشت دراز بکشید و پای خود را صاف نگه دارید. به آرامی‌‌ پای راست خود را بلند کنید و زانوی خود را به ناحیه شکم برسانید، برای افزایش میزان کشش زانو دست‌های خود را روی آن قرار داده و پای سالم خود را بلند کنید، از هر دو دست برای نگه داشتن پا استفاده نمایید. سپس به آرامی‌‌ زانوی راست خود را صاف کنید و به سمت بالا بیاورید. هنگام استفاده از دست برای نگه داشتن پا باید آرنج شما کاملاً صاف باشد. تا زمانی که پای شما کاملاً بالا نیامده است این کار را ادامه دهید. برای باز کردن کتف خود تا جایی که می‌‌توانید استخوان‌های شانه را به زمین فشار دهید. پس از آنکه کشش کمر تا پاشنه خود را احساس کردید سعی کنید برای شل شدن استخوان ران درون ناحیه لگن، به کشش انگشت بزرگ خود بپردازید. حدود یک دقیقه در این حالت بمانید.

جراحی ژنووالگوم برای چه کسانی مناسب است؟


جراحی-ژنو-والگوم-برای-چه-کسانی-مناسب-است

کودکانی که وضعیت زانوهای آنها بسیار شدید است یا در حال بدتر شدن است به ویژه در مواردی که کودک و چهار دچار ناتوانی حرکتی است ( صرف نظر از علت اصلی) انجام عمل جراحی ضروری خواهد بود. عمل جراحی اصلاحی برای کودکان مناسب است که بین ۱۰ تا ۱۱ سالگی قرار دارند اما انجام این عمل می‌‌تواند برای بزرگسالان نیز مفید باشد. معمولاً جراحان به جای انجام عمل جراحی اصلاحی در بزرگسالان، تعویض کامل مفصل زانو را به عنوان بهترین روش اصلاح زانوی ضربدری پیشنهاد می‌‌کنند.

تعیین نوع عمل جراحی مورد نیاز برای اصلاح پای ضربدری


پزشک برای تعیین نوع جراحی استئوتومی‌‌ در پای ضربدری به بررسی وضعیت مطابقت پاها می‌‌پردازد. این مسئله به جراح برای تصمیم گیری درباره جراحی استخوان فمور یا ساق کمک می‌‌کند. میزان شدت وضعیت ضربدری بودن پاها می‌‌تواند اندازه استخوانی که باید برداشته شود یا پیوند شود را برای اصلاح پاها و مطابقت آنها نشان دهد.

قبل از عمل جراحی

پزشک قبل از عمل جراحی از بیمار می‌‌خواهد برای کاهش ریسک عفونت پای خود را تمیز کند. اگر در جراحی استئوتومی ‌‌فرآیند پیوند استخوان ضروری باشد، پزشک از استخوان فرد دیگری برای این کار استفاده می‌‌کند. گاهی اوقات استخوان مورد نیاز برای پیوند از استخوان لگن بیمار برداشته می‌‌شود. جراح قبل از عمل از بیمار می‌‌خواهد برای افزایش میزان موفقیت عمل داروهای خاصی را مصرف کند و چند هفته قبل از جراحی از استعمال دخانیات خودداری نماید زیرا نیکوتین موجود در سیگار می‌‌تواند باعث بروز عوارض متعدد در حین جراحی و بعد از آن شود.

روند عمل جراحی

هدف از انجام جراحی استئوتومی‌‌ کاهش یا پیشگیری از درد آرتروز، کاهش میزان تخریب زانو به علت ضربدری بودن آنها و پیشگیری از جراحی تعویض زانو که مدت بسیار زیادی دارد، می‌‌باشد.

استئوتومی‌‌ استخوان فمور روشی است که معمولاً برای درمان ضربدری بودن زانو مورد استفاده قرار می‌‌گیرد و جراحی استخوان ساق بیشتر در افراد انجام می‌‌شود که پای آنها کوتاه شده است. در استئوتومی ‌‌استخوان فمور، پزشک به جراحی نقاط اطراف استخوان پا می‌‌پردازد تا زانوها صاف شوند و مطابقت لازم را داشته باشند. این جراحی به بیمارانی که پای ضربدری دارند کمک بسیار زیادی می‌‌کند زیرا از تخریب قسمت جانبی زانو و بدشکلی ناشی از آن پیشگیری می‌‌نماید.

در استومی‌‌استخوان ساق جراح در قسمت میانی (داخلی) زانو تمرکز می‌‌کند تا وزن بدن را به قسمت خارجی زانو انتقال دهد این امر باعث می‌‌شود که پا به سمت داخل بچرخد. این جراحی شباهت بسیار زیادی به جراحی پای پرانتزی دارد با این تفاوت که در جراحی پای پرانتزی، پای بیمار در حالت پای ضربدری قرار داده می‌‌شود. این نوع جراحی معمولاً به علت از بین رفتن بخش میانی زانو در بیماران که پای آنها کوتاه شده است انجام می‌‌شود. استئوتومی ‌‌استخوان ران بر خارج کردن قسمت خارجی استخوان زانو تمرکز دارد تا پای بیمار به سمت داخل خم شود. به این ترتیب جراحسعی می‌‌کند پای بیمار را از حالت پرانتزی بودن با حالت ضربدری تغییر دهد. پس از اتمام جراحی وزن بیمار به قسمت جانبی خارجی زانو منتقل می‌‌شود. بیمار در حین جراحی تحت بیهوشی موضعی قرار می‌‌گیرد و پزشک اندازه استخوانی که باید برداشته شود را مشخص می‌‌کند. بدین منظور پزشک انجام سی تی اسکن و عکسبرداری به کمک اشعه ایکس را قبل از عمل درخواست می‌‌کند. پس از آماده شدن همه مراحل، جراح یک برش را روی سطح خارجی زانو و زیر کشکک ایجاد می‌‌کند. در قسمت فوقانی استخوان ساق چند سیم وارد استخوان می‌‌شوند سپس استخوان به قسمت خارجی زانو هدایت می‌‌شود و این استخوان با استفاده از پیچ و مهره توسط جراح به محل مربوطه متصل می‌‌گردد. بیمار باید روز جراحی از خوردن مواد خوراکی و نوشیدنی خودداری کند تا پس از جراحی و بیهوشی دچار تهوع و استفراغ نشود.

دوران بهبود

دوران-بهبود--پا-پرانتزی

دوران بهبود پس از جراحی استئوتومی ‌‌می‌‌تواند دشوار باشد به همین دلیل جراح تا چند روز پس از جراحی بیمار را در بیمارستان بستری می‌کند و او را تحت نظر می‌‌گیرد. معمولاً حدود سه ماه طول می‌‌کشد تا بیمار بتواند مجدداً پس از جراحی بدون کمک گرفتن از دیگران شروع به راه رفتن کند. برخی از بیماران ۶ تا ۱۲ ماه جراحی بهبود نمی‌‌یابند. برای اینکه هرچه زودتر بهبودی حاصل شود باید تا حد امکان محل بخیه زانو خشک باشد. یک ماه پس از جراحی پزشک از بیمار می‌خواهد که مجدداً از زانوی خود عکس بگیرد از میزان بهبود استخوان اطمینان حاصل کند. بیمار یک تا دو هفته پس از جراحی احساس درد و ناراحتی می‌‌کند و زانوی متورم می‌شود. این مسئله کاملاً طبیعی است اما در صورتی که میزان درد از تحمل بیمار خارج بود باید فورا با پزشک خود تماس بگیرد.

استفاده از عصا، بریس، و گچ گرفتن

گاهی اوقات در دوران بهبود از بریس زانو استفاده می‌‌شود تا زانو را به محل مناسب هدایت کند. در سایر موارد پزشک پای بیمار را به مدت یک تا دو ماه در اون قرار می‌‌دهد این کار بهترین روش برای بهبود بیمار و مطابقت پاهای او است. از آنجایی که معمولاً بیمار حدود ۲ تا ۶ هفته به بریس، عصا، یا گچ گرفتن نیاز دارد. پزشک از او می‌‌خواهد فعالیت‌های ورزشی خود را شروع کند تا پاهای او به حالت طبیعی برگردد.

ورزش کردن

ورزش-کردن--پا-پرانتزی

تمرینات کششی، ایروبیک و تمرینات بدنسازی از جمله تمریناتی هستند که پزشک از بیمار می‌‌خواهد به انجام آنها بپردازد. هدف اصلی از انجام دادن این تمرینات ورزشی بهبود قدرت و انطباق زانو و بهبود دامنه حرکات آن تا زمان بهبودی کامل و به دست آوردن حرکات کامل پا است که معمولا حدود ۴ هفته طول می‌‌کشد. پس از آن که بیمار توانست با انجام دادن برخی حرکات ساده، تمرینات کششی و قدرتی پیشرفت کند باید سعی نمایند به انجام تمرینات بیشتری مانند پیاده روی یا دو بپردازد. دوچرخه سواری و سایر تمریناتی که شامل حرکات مخصوص پا است کمک شایانی به قوی شدن پاها می‌‌کنند.

خطرات جراحی

 این جراحی نیز مانند سایر روش‌های جراحی با خطراتی همراه است که برخی از آنها عبارتند از:

  • واکنش آلرژیک
  • مشکلات تنفسی
  • خونریزی شدید
  • عفونت
  • عدم بهبود صحیح استخوان
  • تشکیل لخته خون در پا
  • آسیب دیدگی عروق خونی یا اعصاب التهاب
  • عدم انطباق صحیح استخوان