درمان سیاتیک ناشی از تحریک عصب کنترل کننده ماهیچه های پایین بدن

درمان-سیاتیک

سیاتیک اصطلاحی است که به درد ناشی از تحریک عصب سیاتیک اتلاق می‌شود. هر چیزی که عصب سیاتیک را تحریک کند موجب درد خفیف تا شدید می‌گردد. سیاتیک معمولا به دلیل فشرده‌شدن یک عصب در پایین ستون‌فقرات رخ می‌دهد. اغلب اوقات، سیاتیک با کمردردهای معمولی اشتباه گرفته می‌شود. اما باید خاطر نشان کرد که سیاتیک تنها به کمر محدود نمی‌شود. عصب سیاتیک طولانی‌ترین و پهن‌ترین عصب در بدن انسان است که از ناحیه کمر شروع شده و از طریق لگن به پاها امتداد یافته و در انتهای زانوها خاتمه می‌یابد. وظیفه عصب سیاتیک کنترل چندین عضله در پایین پاها و عصب‌دهی حسی به پوست پا و قسمت عمده پایین پاها است. سیاتیک به خودی خود یک بیماری نیست بلکه نشانه‌ی مشکل دیگری است که عصب سیاتیک را درگیر کرده‌است. طبق ارزیابی برخی از کارشناسان تقریبا 40% از افراد حداقل یکبار در طول عمر خود درد سیاتیک را تجربه می‌کنند.

اگر علائم سیاتیک کمر به درمان‌های دیگر پاسخی ندادند و وخیم‌تر شدند، در چنین شرایطی ممکن است جراحی یکی از گزینه‌‌های درمانی باشد. گزینه‌های جراحی عبارتند از:

  • لامینکتومی کمری: شامل گشادکردن طناب نخاعی در پایین کمر و کاهش فشار وارده به اعصاب
  • دیسکتومی: شامل حذف کامل و یا جزئی فتق دیسک کمری است

جراح با توجه به علل سیاتیک، خطرات و مزایای جراحی را درنظر گرفته و بهترین گزینه جراحی را به بیمار توصیه خواهد کرد.

دکتر مهدی شهرستانی متخصص جراحی ارتوپدی، پس از معاینه دقیق بیمار بهترین برنامه درمانی را به وی پیشنهاد خواهد کرد. برای دریافت اطلاعات بیشتر یا رزرو نوبت می‌توانید با شماره‌های 02122383746 و 09334453393 تماس حاصل نمایید.همچنین می‌توانید به آیدی تلگرام Dr_shahrestanii@ مراجعه کنید.

علت درد عصب سیاتیک چیست؟


سیاتیک نشانه شایع چندین بیماری مختلف می‌باشد اما با این وجود حدود 90% از موارد سیاتیک ناشی از فتق دیسک کمر (لغزش) است. ستون‌فقرات متشکل از 3 قسمت است:

  • مهره (استخوان‌های مجزا در ستون‌فقرات که از اعصاب نهفته محافظت می‌کنند.)
  • اعصاب
  • دیسک‌ها

دیسک‌ها از ماده محکم و قوی به نام غضروف ساخته شده‌اند. غضروف به‌عنوان یک بالشتک بین مهره‌ها عمل کرده و به انعطاف‌پذیری ستون‌فقرات کمک می‌کند. هنگامی که یک دیسک از موقعیت خود خارج می‌شود موجب فتق دیسک شده و به اعصاب سیاتیک فشار وارد می‌کند. علل دیگر سیاتیک عبارتند از:

  • تنگی کانال نخاع کمری: تنگی طناب نخاعی در پایین کمر
  • اسپوندیلولیستزیس: شرایطی است که در طی آن دیسک کمر روی مهره زیرین به جلو سر می‌خورد.
  • وجود تومور در ستون‌فقرات: تومورها می‌توانند به ریشه عصب سیاتیک فشار وارد کنند.
  • عفونت: در نهایت به ستون‌فقرات آسیب می‌رساند.
  • علل دیگر: به‌عنوان مثال، آسیب در ستون‌فقرات
  • سندروم کودا اکوینا: یک بیماری نادر اما کاملا جدی که به اعصاب پایین ستون‌فقرات آسیب می‌رساند. این شرایط به مراقبت‌های پزشکی فوری نیاز دارد.

ناگفته نماند که در بسیاری از موارد سیاتیک، هیچ علت مشخصی وجود ندارد.

عوامل خطرزا


عواملی که خطر درد سیاتیک را افزایش می‌دهند عبارتند از:

  • سن: افرادی که در سنین 30 تا 40 سالگی هستند بیشتر در معرض سیاتیک هستند.
  • شغل: حرفه‌هایی که مستلزم بلندکردن اجسام سنگین برای مدت طولانی هستند.
  • سبک زندگی غیرفعال: افرادی که برای مدت طولانی مجبور به نشستن هستند و از لحاظ فیزیکی غیرفعال هستند در مقایسه با افراد فعال بیشتر درمعرض درد سیاتیک هستند.

سیاتیک در بارداری


با وجود این‌که دردهای شبیه به سیاتیک در طول بارداری می‌تواند مشکل‌ساز باشد اما طبق تحقیق به عمل آمده، 50% تا 80% از زنان در طول حاملگی از درد کمربارداری رنج می‌برند. هورمون‌های تولید شده در بارداری نظیرریلاکسین با شل کردن و کشش رباط‌ها موجب کمردرد در برخی از زنان می‌شود. اما شایان ذکر است که دیسک کمر ناشی از فتق دیسک درطول بارداری خیلی رایج نیست.

علائم سیاتیک


علائم-سیاتیک

تیرکشیدن درد در نقاطی که عصب سیاتیک امتداد دارد، از پایین کمر تا انتهای پاها از علائم رایج سیاتیک هستند. سایرعلائم شایع سیاتیک عبارتند از:

  • بی حسی در پا و امتداد عصب سیاتیک
  • احساس گزگز (سوزن سوزن شدن) در پاها و انگشتان

این درد ممکن است شدید بوده و با نشستن های طولانی مدت تشدید یابد.

تشخیص


اگر علائم سیاتیک خفیف باشد و بیشتر از 4 تا 8 هفته طول نکشد به احتمال زیاد سیاتیک حاد است و معمولا نیازی به مراقبت‌های فوری پزشکی ندارد. ارائه سوابق پزشکی کامل ممکن است موجب تسریع روند تشخیص پزشکی شود. پزشکان اغلب برای ایجاد کشش در عصب سیاتیک حرکات ورزشی مخصوص را به بیمار آموزش می دهند. گسترش درد به پایین پاها در حین انجام ورزش معمولا نشانه سیاتیک است. اگر درد بیشتر از 4 تا 8 هفته ادامه یابد جهت تشخیص علت فشرده شدن عصب سیاتیک و ایجاد علائم ممکن است به آزمایشات تصویربرداری نظیر اشعه ایکس یا ام آرآی نیاز باشد.

درمان‌های سیاتیک کدامند؟


درمان سیاتیک حاد و مزمن به صورت فردی صورت می‌گیرد.

درمان‌های سیاتیک حاد

درمان‌های-سیاتیک-حاد

بیشتر دردهای سیاتیک حاد واکنش خوبی به اقدامات خوددرمانی نشان می‌دهند. اقدامات خوددرمانی شامل:

  • مصرف مسکن‌های بدون نسخه
  • ورزش‌هایی از قبیل پیاده‌روی و یا حرکات کششی سبک
  • استفاده از کیسه آب سرد یا آب گرم برای کاهش درد. استفاده از این کیسه‌ها به صورت تناوب اغلب بسیار مفید است.

درمان‌های سیاتیک مزمن

درمان سیاتیک مزمن معمولا شامل ترکیبی از اقدامات خوددرمانی و درمان پزشکی است:

  • فیزیوتراپی
  • درمان رفتاری شناختی (CBT)، با آموزش تغییر الگوهای فکری و باوری بیمار و نشان دادن واکنش متفاوت به درد جهت کنترل درد مزمن
  • داروهای مسکن

چه ورزش‌هایی برای درمان سیاتیک مناسب است؟


با ورزش‌کردن به روش‌های مختلف می‌توان فشاری که به اعصاب سیاتیک وارد می‌شود را کاهش داد. ورزش به بیمار کمک می‌کند تا:

  • علائم بیماری را تسکین دهد.
  • درصورت امکان مصرف دارو را کاهش یا قطع نماید.
  • آرامش و تسکین طولانی مدت را در دوره عود بیماری بیابد.

وضعیت کبوتر در حالت خوابیده و کشش عضلات پاها

وضعیت-کبوتر-در-حالت-خوابیده-و-کشش-عضلات-پاها

رو به جلو دراز بکشید، زانوها را تا جایی که پاشنه پا دقیقا در زیر زانوها قرار دارد خم کنید. دست‌ها را در جلوی ران پاها قرار دهید. سپس دست‌ها را به سمت انتهای پاها جایی‌که پاشنه پا با لگن در تماس است سر دهید. پاشنه پا را به سمت انتهای استخوان پا فشار دهید. پای راست را بلند کرده و روی پای چپ قرار دهید. با ایجاد یک انحنای کوچک در کمر، پشت ران را با دست محکم گرفته و ران پاها را به دست‌ها فشار داده و سعی کنید آن را از صورت خود دور کنید. به اندازه چند نفس عمیق خود را در این حالت حفظ کرده و سپس همین حرکت را با سمت دیگر بدن تکرار کنید.

وضعیت گاوی در حالت خوابیده به پشت

وضعیت-گاوی-در-حالت-خوابیده-به-پشت

به پشت دراز بکشید و پای چپ را روی پای راست قرار دهید. هر دو پاها را از روی زمین بلند کرده و خم کنید. درحالی‌که مچ پاها به سمت بیرون هستند پاها را به سمت شکم بکشید. انگشتان پاها را از هم باز کنید، پاها را همچنان خم نگهدارید و به اندازه چند نفس عمیق پاها را در همین وضعیت حفظ کنید. همین حرکت را خیلی آرام با جهت دیگر بدن تکرار کنید.

لانژ کوتاه

لانژ-کوتاه

حرکت را با حالت لانژ دونده (جهش شروع دوندگان) شروع کنید. پای راست را جلو ببرید درحالی که زانوی پای راست بالای مچ پا قرار داشته باشد. پای چپ به حالت درازکش روی تشک ورزش قرار دهید. خیلی آرام نیم تنه را بلند کرده و دست‌های خود را روی ران راست قرار دهید. ران‌ها را به سمت جلو خم کنید. زانوی راست باید همچنان پشت انگشتان پاها باشد تا بتوانید کشش را در عضلات فلکسور ران چپ احساس کنید. در همین وضعیت بایستید. برای ایجاد کشش عمیق، دست‌ها را تا بالای سر بلند کنید به‌طوری که عضلات بازوها در کنار گوش‌ها قرار گیرند. به مدت 30 ثانیه خود را در این حالت حفظ کنید و سپس همین حرکت را با سمت دیگر بدن تکرار کنید.

کبوتر

کبوتر

حرکت ورزشی را با حالت لانژ دونده (جهش شروع دوندگان) آغاز کنید. پای راست  را به جلو ببرید به‌طوری که زانوی راست بالای مچ پای راست قرار بگیرد.  پای چپ را به حالت صاف و کشیده روی تشک ورزشی دراز کنید. پای راست را به سمت دست چپ حرکت دهید. سپس ران و ساق پای راست را پایین آورده و روی کف زمین قرار دهید. فراموش نکنید که زانوی پای راست در امتداد ران پای راست باشد. پای چپ باید همچنان به حالت درازکش و درحالی که کف پا به سمت بالا است روی زمین باشد. برای چند لحظه باید ران‌ها را به سمت جلو صاف کنید. نیم تنه پایین را به سمت کف زمین برده و سر را روی دستان خود قرار دهید. به مدت 30ثانیه خود را در این حالت حفظ کنید و سپس همین حرکت را با جهت دیگر بدن تکرار کنید.

حالت قورباغه

اگر می‌توانید ران پاهای خود (بدون آسیب به مچ پاها و زانوها) را به‌راحتی از هم باز کنید حتما حرکت ورزشی قورباغه را انجام دهید. به حالت چهار دست وپا روی زمین دولا شوید، کف دست‌ها را روی زمین و زانوها را روی پتو یا تشک مخصوص ورزش بگذارید  (برای راحتی بیشتر بهتر است تشک را رول کرده و زیر زانوهای خود قرار دهید). خیلی آرام زانوها را از هم باز کنید تا جایی‌که بتوانید به راحتی در داخل ران‌های خود کشش ایجاد کنید. قسمت داخلی هر یک از ماهیچه ساق پا و همچنین پاها را روی زمین قرار دهید. فراموش نکنید که مچ پاها باید با زانوها در یک راستا باشند. سپس تا سطح ساعد پایین آورده وبه مدت 30 ثانیه خود را در این حالت حفظ کنید.

فوم غلتان برای عضلات چرخاننده ران

فوم-غلتان-برای-عضلات-چرخاننده-ران

روی فوم غلتان بنشینید، زانوها را خم کرده و کف پاها را روی زمین قرار دهید. بالاتنه را به عقب کشیده و دست راست را روی زمین قرار دهید. وزن بدن را روی لگن راست قرار داده سپس زانوی راست را روی ران پای چپ قرار دهید. دست چپ را روی ران پای چپ بگذارید. با کمک دست راست و پای چپ فوم را از گلوتئوس به سمت استخوان لگن حرکت دهید. به مدت 30 تا 60 ثانیه رول را به عقب و جلو حرکت دهید.

جراحی برای درمان درد سیاتیک


جراحی-برای-درمان-درد-سیاتیک

از آن‌جایی که بیشتر بیماران مبتلا به سیاتیک کمر به درمان‌های غیرجراحی (نظیر دارو) خوب پاسخ می‌دهند بنابراین کمتر پیش می‌آید که برای درمان ستون‌فقرات به جراحی نیاز باشد. گاهی موقعیت‌هایی پیش می‌آید که بیمار مجبور به جراحی ستون‌فقرات می‌شود:

  • اختلال روده و مثانه، این مورد نادر است اما ممکن است با فشردگی کانال نخاعی رخ دهد.
  • تنگی کانال نخاع، پزشک تشخیص می‌دهد که جراحی بهترین گزینه درمان است.
  • ابتلا به اختلالات عصبی دیگر نظیر ضعف شدید در پاها
  • تشدید علائم و عدم تاثیر درمان‌های غیرجراحی

جراحی ستون‌فقرات به روش‌های مختلف صورت می‌گیرد. جراح ستون‌فقرات بهترین روش جراحی برای درمان سیاتیک را بر اساس وضعیت ستون‌فقرات بیمار که منجر به چنین ناهنجاری شده توصیه خواهد کرد. کل روش جراحی و درمان باید کاملا به بیمار شرح داده شود. برای درک بهتر توصیه‌های جراح از پرسیدن هیچ سوالی ترس و واهمه نداشته باشید. به یاد داشته باشید که تصمیم نهایی جراحی با خود شماست. قبل از تصمیم‌گیری شاید بهتر باشد به یک جراح دیگر مراجعه کرده و توصیه او را هم بشنوید. نوع عمل جراحی رایج ستون‌فقرات عبارتند از:

دیسکتومی یا میکرودیسکتومی

در این دو روش، جراح تمام یا بخشی از فتق دیسک کمر بیمار را که به عصب سیاتیک فشار وارد کرده و موجب درد سیاتیک می‌شود را خارج می‌کند. تفاوت بین این دو روش این است که میکرودیسکتومی یک جراحی کم تهاجمی است که در طی آن جراح در تحت بزرگنمایی میکروسکوپی جراحی را با ایجاد برش‌های بسیار کوچک و استفاده از تجهیزات کوچک انجام می‌دهد. از آن‌جایی که این روش کم‌تهاجمی است بیمار سریع‌تر بهبود می‌یابد.

لامینکتومی یا لامینوتومی

هر دو جراحی روی بخشی از ستون‌ فقرات به نام لامینا انجام می‌شود. لامینا یک صفحه استخوانی است که از طناب نخاعی و کانال ستون‌فقرات محافظت می‌کند. در لامینکتومی کل لایمنا و در لامینوتومی تنها بخشی از آن حذف می‌شود. از مزایای دو روش فوق می‌توان به ایجاد فضای کافی برای اعصاب و کاهش احتمالی فشردگی اعصاب سیاتیک اشاره کرد.

بعد از جراحی نباید انتظار بهبود فوری را داشت. ظرف 24 ساعت می‌توانید بستر استراحت را ترک کنید اما به مدت 2 تا 4 هفته باید داروی مسکن مصرف کنید. بعد از جراحی باید دستورالعمل نشستن، بلند شدن و ایستادن را به دقت رعایت کنید. باید به بدن خود فرصت بهبود را بدهید. به همین دلیل پزشک اغلب بیمار را از انجام برخی از فعالیت‌ها محدود می‌کند. به‌طور کل نباید کارهایی را انجام داد که باعث حرکت شدید ستون‌فقرات می‌شود. در دوره بهبود باید از انجام ورزش، چرخیدن و بلندکردن اجسام سنگین خودداری کرد. بعد از جراحی باید کاملا مراقب بود. در صورت مواجه شدن با هرگونه مشکلی ازقبیل تب، افزایش درد و عفونت باید خیلی سریع با پزشک درمیان گذاشت.

بهترین پاسخ این است که هدف از جراحی ستون‌ فقرات درحقیقت کاهش درد سیاتیک است. به‌طور کل، جراح به‌منظور تسکین درد و بهبود دامنه حرکتی بیمار، اقدام به جراحی ستون‌فقرات می‌کند (البته هدف اصلی جراحی با توجه به علائم و نیازهای بیماران متفاوت است). هدف نهایی این است که با خارج کردن هر موردی‌که به عصب سیاتیک فشار وارد می‌کند (نظیر فتق دیسک یا خاراستخوانی) فشارزدایی کرده و به تسکین درد اعصاب سیاتیک کمک کرد. همانطور که در بالا اشاره کردیم، به ندرت پیش می‌آید که جراحی ستون‌فقرات اولین گزینه درمان سیاتیک باشد. قبل از جراحی ممکن است بیمار گزینه‌های دیگر را امتحان کند:

  • درمان‌های جایگزین (مانند طب سوزنی)
  • درمان کایروپراکتیک
  • دارو
  • فیزیوتراپی

بیشتر بیماران مبتلا به سیاتیک نیازی به جراحی ندارند. اما اگر شما  مجبور به جراحی ستون‌فقرات هستید باید بدانید که دردسیاتیک بسیاری از بیماران از طریق جراحی برطرف شده است.

پیشگیری سیاتیک


سیاتیک در برخی موارد قابل پیشگیری است. تغییر سبک زندگی نظیر انجام منظم ورزش می‌تواند احتمال ابتلا به جنین عارضه را کمتر کند. فراموش نکنید که هنگام ایستادن، نشستن و بلندکردن اجسام بدن باید در وضعیت صحیح باشد.