درمان روماتیسم مفصلی زانو(RA) و افزایش توانایی حرکت مفصل زانو

زانوها مفاصلی هستند که وزن بدن را تحمل می‌کنند. مفصل زانو در واقع از استخوان ران یا فمور تشکیل شده است که روی قسمت بالایی استخوان ساق پا یا تیبیا قرار می‌گیرد. کشکک زانو یا پتلا روی این مفصل قرار می‌گیرد که به توانایی حرکتی کمک می‌کند و موجب پایداری این مفصل می‌شود. آرتروز مزمن، صدمات یا عفونت‌های شدید می‌توانند منجر به خشکی دردناک زانو شوند که ممکن است مانع از حرکات و فعالیت‌های روزانه فرد گردند. روماتیسم مفصلی یا آرتریت روماتوئید (RA) معمولاً با تضعیف مفصل زانو، توانایی حرکتی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. اگر همه‌ی داروها و روش‌های درمانی در درمان بیمار مؤثر واقع نشوند، عمل جراحی برای تعویض مفصل زانو  یا TKR انجام می‌شود.

برنامه‌های توانبخشی افراد مبتلا به روماتیسم مفصلی زانو، جهت کاهش احتمال ناتوانی‌های بالقوه در بلند مدت که در بالا به آن‌ها اشاره کردیم توصیه می‌شود. افراد مبتلا به روماتیسم مفصلی بیشتر در معرض خطر کاهش انعطاف‌پذیری، اتروفی عضلانی، کاهش کشش عضله و کاهش استقامت قلبی و عروقی قرار دارند. این گونه کاستی‌ها منجر به مشکلاتی در عملکرد و افزایش هزینه‌هایی برای درمان و بازیابی سلامتی خواهند شد؛ بنابراین، یک شیوه‌ی چند عاملی که در آن هم از درمان‌های دارویی و هم از تکنیک‌های توان‌بخشی استفاده شود، لازم و ضروری است. خوشبختانه بیماران مبتلا به روماتیسم مفصلی، با انجام مشاوره‌ی صحیح، می‌توانند به‌خوبی ورزش کنند، تناسب بدنی و سلامت عمومی‌شان را بهبود ببخشند، راحت‌تر به فعالیت‌های روزانه‌شان بپردازند و آرامش بیشتری را تجربه کنند. تکنیک‌های توان‌بخشی شامل استراحت (برای مدت زمانی مشخص) و تغییراتی در کار و فعالیت، تکنیک‌های درمانی و فیزیکی مانند سرما و گرما درمانی یا تحریک الکتریکی، استفاده از بریس و ابزارهای کمکی می‌شوند.

دکتر شهرستانی متخصص جراحی ارتوپدی پس از معاینه دقیق بیمار بهترین برنامه درمانی را به وی پیشنهاد خواهد کرد. برای دریافت اطلاعات بیشتر یا رزرو نوبت می‌توانید با شماره‌های 02122383746 و 09334453393 تماس حاصل نمایید.

علل بروز روماتیسم مفصلی در زانو چیست؟


 علت اصلی و واقعی روماتیسم مفصلی هنوز مشخص نیست. گفته می‌شود که روماتیسم مفصلی هنگامی بروز می‌کند که سیستم ایمنی بدن به‌خوبی عمل نکند.

روماتیسم مفصلی ممکن است با عوامل ژنتیکی نیز ارتباط داشته باشد. عوامل محیطی نیز ممکن است از علل بروز این بیماری باشند، اگرچه متخصصان و کارشناسان نظر قطعی درباره‌ی علت دقیق این مسئله ندارند.

ویژگی‌های روماتیسم مفصلی زانو


ویژگی‌های روماتیسم مفصلی زانو

همانند مفصل‌های دیگر موجود در بدن، مفصل زانو نیز ممکن است تحت تأثیر بیماری روماتیسم مفصلی، تخریب شود. این عارضه می‌تواند باعث زانو درد ، خشکی، بدفرمی و ناتوانی زانو گردد. این درد معمولاً با کارهایی که با بلند کردن اجسام سنگین انجام می‌شود، تشدید شود. همچنین این درد اغلب در هنگام استراحت به سراغ بیمار می‌آید و سبب برهم زدن خواب عمیق او خواهد شد.

میزان شیوع و عوامل خطر


روماتیسم مفصلی زانو شایع‌تر از روماتیسم لگن است. تقریباً 20 تا 30 درصد از بیماران مبتلا به روماتیسم مفصلی، در زانویشان دچار این بیماری هستند.

تشخیص


یک سابقه کلی از بیمار، وضعیت سلامت عموی او و ظرفیت عملکردی او را مشخص خواهد کرد. برای بررسی دامنه‌ی حرکتی و بدفرمی کمر، زانوها، لگن، مچ و کف پا، یک معاینه‌ی فیزیکی انجام می‌شود. تصاویر رادیوگرافی (عکس‌برداری رادیولوژی) از مفصل دچار مشکل گرفته می‌شود. این تصاویر معمولاً شامل تصاویری از گردن می‌شوند که ابتدا از بیمار خواسته می‌شود تا ر را به جلو و سپس به عقب خم کند. عکس‌های رادیوگرافی استانداری از زانو در حالت ایستاده گرفته می‌شود. گاهی اوقات ممکن است برای تشخیص به ام آر آی، سی‌تی‌اسکن یا اسکن استخوان نیاز باشد.

راه‌های درمان آرتریت روماتوئید زانو بدون جراحی


پزشکان متخصص برای کاهش درد ناشی از روماتیسم مفصلی زانو راه‌های زیر را به بیماران پیشنهاد می‌کنند:

استراحت نسبی

استراحت و ذخیره‌ی انرژی می‌تواند برای مفصل‌هایی که به‌طور موضعی ملتهب شده‌اند مؤثر باشد، البته برای جلوگیری از عوارض جانبی طیان بار باید از استراحت خیلی طولانی پرهیز کرد. در واقع استراحت دادن مفاصل می‌تواند به مدیریت و کنترل درد و کاهش التهاب مفصل کمک کند. اگرچه، عوارض جانبی بالقوه‌ی بی‌تحرکی ممکن است شامل کاهش دامنه‌ی حرکتی، از دست دادن کشش و قدرت، تغییر واکنش در بالا بردن زانو و کاهش ظرفیت ایروبیک یا هوازی بدن باشند. پزشکان اهمیت حفظ انرژی و قطع فعالیت‌های روزانه را به مدت بیش از نیم ساعت تصدیق می‌کنند. به نظر می‌آید که تغییراتی در نحوه‌ی انجام کارها برای بیماران مفید واقع شود و به آن‌ها یاد داده می‌شود که تشخیص دهند کدام کار و فعالیت می‌تواند موجب درد و خستگی در آن‌ها شود.

داروها

در مراحل اولیه‌ی بیماری روماتیسم مفصلی، مصرف برخی دارو می‌تواند در کاهش درد تأثیر زیادی داشته باشد و ممکن است روند تخریب مفصل مبتلا به روماتیسم را آهسته‌تر کند.

تحریک الکتریکی

در درمان الکتریکی یا الکتروتراپی، از تکانه‌های الکتریکی برای تحریک عضله یا عصب استفاده می‌شود.هدف اولیه برای استفاده از الکتروتراپی، تخفیف درد از طریق " تئوری کنترل دریچه درد " است.

تحریک الکتریکی عصب

مکانیسم اولیه‌ی انتقال نیروی الکتریکی، از طریق تحریک الکتریکی عصب از راه پوست (TENS) صورت می‌گیرد. این روش تا کانون کاربردهای موفقی در روماتیسم مفصلی و روماتیسم استخوانی داشته است. کاربردهای معمول این تکنیک شامل درد اسکلتی-عضلانی، صدمه به عصب محیطی، درد بعد از جراحی و سندروم درد منطقه‌ای پیچیده می‌شود.

یونتوفورزیس

یونتوفورزیس (Iontophoresis) از طریق ارسال داروهایی (مانند لیدوکائین، کورتیکستروئید، سالسیلات، آنتی‌بیوتیک‌ها) عمل می‌کند. تأثیر این روش هنوز ثابت نشده است اما از این روش برای ارسال موادی استفاده می‌شود که برای اجتناب از تأثیرات سیستماتیک و در مواردی که جذب خوراکی متغیر و یا با مشکلانی همراه است باید به طور موضعی نفوذ کنند.

جریان اینترفرنشیال (IFC)

 در تکنیک جریان اینترفرنشیال از سیگنال‌های جریان متناوب با فرکانس‌های متفاوت برای نفوذ به بافت، بدون هیچ درد و ناراحتی، استفاده می‌شود. کاربردهای پیشنهادی این تکنیک شامل مشکلات اسکلتی –عضلانی یا مغز و اعصاب می‌شود؛ اگرچه مانند اکثر روش‌های درمانی دیگری که گفته شد، تحقیقات هنوز نتوانسته‌اند تأثیر قطعی و برتری آن را نسبت به شبه داروها اثبات کنند.

اولتراسوند تراپی

اولتراسوند تراپی

از تکنیک اولتراسوند در بسیاری از شرایط و مشکلات استفاده می‌شود، مانند انقباض مفصلی، بافت جراحتی، التهاب اطراف مفصل، آماس کیسه‌های مفصلی، اسپاسم و درد عضله و آرتروز. برای کمک به حرکات ترانس درمال (از راه پوست) داروهای موضعی، از نوعی اولتراسوند، بنام فونوفورزيس (phonophoresis) استفاده می‌شود. کاربردهای عمده‌ی این روش همانند کاربردهای اولتراسوند درمانی است، همچنین شامل التهاب تاندون‌ها، بافت‌های زخمی، فاسیت و چسبندگی‌ها می‌باشد.

ارتزها

ارتزها

ناهنجاری‌ها و بدفرمی‌های ناشی از روماتیسم مفصلی یا آرتروز می‌توانند عملکرد بیمار را محدود کنند، این یکی از عواقب این بیماری است که اغلب از آن چشم پوشی می‌شود. بیشتر بدفرمی‌ها در دست، زانوها، کف پاها و شانه‌ها ایجاد می‌شود. باید درباره‌ی استفاده و هدف از کاربرد اورتزها یا وسایل ارتوپدی (به‌طور مثال برای پیشگیری از افتادگی پا، کاهش انقباضات مفصلی) یک تصمیم‌گیری دقیقی صورت بگیرد. تکنیک‌های مراقبت از مفصل می‌توانند برای توانایی و استقلال بیمار از این وسایل در بلند مدت بسیار لازم و حیاتی باشند. وسایل ارتوپدی می‌تواند موجب آسان‌تر شدن فعالیت‌های روزانه و در نتیجه استقلال بیشتر بیمار شود. علاوه بر این پزشک می‌تواند به بیمار آموزش دهد که از انجام کدام حرکت‌ها باید پرهیز کند (مانند حرکاتی که فشار بسیار زیادی روی انگشتان وارد می‌کنند) و تمرینات مناسبی را برای تقویت دامنه‌ی حرکتی بیمار توصیه می‌کند.

ورزش

ورزش

یک برنامه‌ی ورزشی ساختاربندی شده می‌تواند تأثیر بسیار زیادی در سلامتی و عملکرد کلی فرد مبتلا به روماتیسم مفصلی زانو داشته باشد. چنین برنامه‌ای باید بیشتر روی کشش، تقویت و تقویت قدرت هوازی و در این حین روی حفظ انرژی تمرکز داشته باشد.

چه زمانی عمل تعویض مفصل زانو انجام می‌شود؟


برخی از شایع‌ترین نشانه‌ها برای لزوم انجام عمل جراحی تعویض مفصل زانو شامل درد، محدود شدن دامنه‌ی حرکتی، خشک شدن مفصل، بالا رفتن سن و نتیجه‌ی عکس‌برداری رادیولوژی می‌شوند.

فواید این عمل جراحی در برطرف ساختن درد، بهبود دامنه‌ی حرکتی زانوها، بهبود وضعیت خواب و بهبود کیفیت زندگی بسیار قابل‌توجه هستند.

در مواردی خاص این عمل جراحی ممکن است انجام نشود. این موارد شامل بیماری‌ها و وضعیت سلامتی ضعیف فرد می‌باشند که می‌تواند تحمل این عمل را دشوار سازند، بیماری روانی، دمانس یا زوال عقل یا عفونت‌های سیستماتیک نیز از جمله این شرایط هستند. علت‌های دیگر به تأخیر انداختن و تأمل درباره‌ی عمل جراحی تعویض مفصل زانو عبارت‌اند از چاقی مفرط، زخم‌ها و جراحات پوستی، آسیب عصبی اطراف زانو و غیره.

روند جراحی

روند جراحی

قبل از انجام عمل جراحی، باید یک عکس رادیولوژی برای تعیین میزان آسیب‌دیدگی مفصل گرفته شود. عمل جراحی تعویض مفصل زانو تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود و بیمار در حین عمل کاملاً بی‌هوش است و عضلات شل هستند و درنتیجه انجام جراحی را راحت‌تر خواهند کرد. این عمل را می‌تواند تحت بی‌حسی از کمر یا اپیدورال انجام داد که در این صورت ماده‌ی بی‌حسی در فضایی بین مهره‌ها تزریق می‌شود تا بدون آنکه فرد بی‌هوش شود، پاها در حین انجام عمل بی‌حرکت بمانند.

قبل از انجام عمل جراحی، مایعات وریدی و آنتی‌بیوتیک‌ها داده می‌شوند و یک کاتتر (یک لوله نازک) در مثانه قرار می‌گیرد تا ادرار را تخلیه کند. درست قبل از برش جراحی، نواری مانند یک شریان بند بروی ران‌ها قرار می‌گیرد. این شریان‌بند جریان خون به محل انجام جراحی و در نتیجه خطر خونریزی شدید را کاهش می‌دهد. اگر بیمار درخطر لخته شدن خون یا ترومبوآمبولی باشد، ممکن است از این شریان‌بند استفاده نشود.

انواع جراحی

عمل جراحی تعویض مفصل زانو را می‌توان با دو روش انجام داد:

جراحی باز سنتی

در روش کلاسیک و سنتی عمل جراحی تعویض مفصل زانو، یک برش هشت تا دوازده اینچ (20 تا 30 سانتی متر) در جلوی زانو ایجاد می‌شود. عضلات باز می‌شوند و حفره‌ی مفصل دیده می‌شود. قسمت‌های آسیب دیده، از جمله قسمت پایینی استخوان فمور (استخوان ران)، قسمت فوقانی استخوان تیبیا (استخوان ساق پا)، با ابزاری اره مانند بریده و خارج می‌شوند.

پروتز یا مفصل مصنوعی، یک جایگزین فلزی یا پلاستیکی برای قسمت انتهایی استخوان ران و قسمت بالایی استخوان ساق پا می‌باشد. این دو قسمت ممکن است در قسمت مرکزی قفل شوند یا ممکن است به قسمت مرکزی چسبانده شوند. غضروف پروتزی در بین دو سر انتهایی استخوان فمور و تیبیا قرار می‌گیرد.

جراحی کم تهاجم (MIS)

در این نوع از جراحی، یک برش کوچک به اندازه‌ی سه تا پنج اینچ (هشت تا دوازده سانتی‌متر) ایجاد می‌شود. در این روش، جراح پروتز را از طریق یک دهانه ب کوچک‌تری انجام می‌دهد. این کار باعث درد کمتر و بهبودی خیلی سریع‌تر می‌شود.

بعد از جراحی

بعد از انجام جراحی، شریان بند برداشته یا شل تر می‌شود؛ این کار قبل از بستن محل برش و به منظور چک کردن نقاطی که ممکن است خونریزی داشته باشند انجام می‌گیرد. یک لوله‌ی تخلیه در محل جراحی قرار داده می‌شود تا مایعات اضافی را از محل تخلیه کند.

عضلات و رباط‌های اطراف مفصل مجدداً در کنار هم قرار می‌گیرند و باعث ثبات آن می‌شوند و به حرکت مفصل کمک می‌کنند. سپس برش ایجاد شده بر روی پوست بسته می‌شود. برای کمک به بهبودی، زانو را آتل‌بندی می‌کنند. قبل از خارج کردن بیمار از اتاق و تخت عمل، پالس‌ها یا ضربان کف پا چک می‌شوند تا بررسی کنند که جریان خون به کف پاها بعد از آتل‌بندی طبیعی باشد.

بهبودی و مشکلات بعد از عمل جراحی

بیمار را از اتاق عمل به بخش مراقبت‌های ویژه منتقل می‌کنند و مایعات وریدی، داروهای انتی بیوتیک. داروهای مسکن به او داده می‌شود.

بعد از 24 ساعت، بیمار را به بخش بستری بیمارستان منتقل می‌کنند و بعد از یک یا دو هفته از بیمارستان مرخص می‌شود.

او را تشویق می‌کنند که هر چه زودتر حرکت کند. این کار با نظارت یک فیزیوتراپیست انجام می‌گیرد. بیمار می‌تواند تحت نظارت یا با استفاده از دستگاه سی پی ام (CPM) ورزش‌های زانو را انجام دهد.

تحرک زودهنگام، دو مزیت عمده دارد. یکی اینکه فرد سریع‌تر می‌توان به کارهای خود بازگردد و دیگر اینکه از ایجاد لخته‌ی خون جلوگیری می‌شود که می‌توانند منجر به وضعیت خطرناک و حتی مرگبار ترومبوآمبولی در بیمار شود و این لخته‌ها ممکن است به‌طرف ریه‌ها حرکت کنند یا جریان خون به سمت قلب یا مغز را مسدود کنند. در صورتی که بیمار مستعد لخته‌شدگی خون باشد، داروهای رقیق کننده‌ی خون نیز برای او تجویز می‌شود و مصرف این داروها حتی می‌تواند تا بعد از مرخص شدن بیمار از بیمارستان ادامه داشته باشد.

مشکلات احتمالی ناشی از عمل جراحی تعویض مفصل زانو شامل عفونت، درد، لخته شدن خون، آسیب عصبی و شکستگی استخوان‌ها در حین یا بعد از انجام عمل می‌شوند.

توان‌بخشی و فیزیوتراپی بعد از عمل

برای رسیدن و حفظ دامنه‌ی حرکتی مناسب و بازیابی کشش و قدرت عضلانی، انجام ورزش‌های خانگی مؤثر روزانه و درمان فیزیوتراپی منظم در 6 الی 8 هفته‌ی اول بعد از جراحی بسیار ضروری است.

بعد از بازگشت به خانه، در صورت نیاز می‌توان فیزیوتراپی را با یک درمانگر یا مربی فیزیوتراپی که به خانه‌ی بیمار می‌آید یا در مرکز فیزیوتراپی ادامه داد. اگر بیمار قادر به بیرون رفتن از خانه نیست، می‌توان جلسات فیزیوتراپی را در خانه انجام داد. این درمان معمولاً 6 الی 8 هفته طول می‌کشد و باید تا وقتی ادامه داشته باشد که بیمار به دامنه‌ی حرکتی رضایت بخشی برسد و قدرت عضلاتی‌اش را بازیابد.

بازگشت به فعالیت‌های روزانه و عادی

بعد از 6 هفته، بیمار می‌تواند بدون کمک عصا راه برود و می‌تواند بعد از 3 ماه همه‌ی کارهای روزمره‌ی خود را انجام دهد. به بیماران توصیه می‌شود تا تحرک داشته و فعال باشند. رکاب زدن روی دوچرخه ثابت و شنا کردن یا انجام حرکات هوازی در آب نیز توصیه می‌شود. اسکی روی شیب و ورزش‌های تماسی برای این دسته از افراد توصیه نمی‌شود.