جراحی تعویض مفصل زانو (آرتروپلاستی زانو) برای کاستن از درد بیمار

جراحی-تعویض-مفصل-زانو

نمی‌توانید مانند گذشته حرکت کنید، راه رفتن، بالا رفتن از پله‌ها یا حتی بلند شدن از روی صندلی برایتان به عذابی دردناک تبدیل شده است. داروهای مختلف، تزریق‌ها و طب فیزیکی را امتحان کرده‌اید، اما نتیجه نگرفته‌اید. در این شرایط چاره دیگری جز جراحی تعویض مفصل زانو ندارید. جراحی تعویض مفصل زانو یا آرتروپلاستی یکی از متداول‌ترین جراحی‌های استخوان در جهان است. جراحی درد ناشی از آرتروز پیشرفته زانو را تسکین می‌دهد تا بیمار بتواند بدون درد حرکت کند. جراح ارتوپد بخش آسیب دیده زانو را می‌تراشد و آن را با مفصل مصنوعی فلزی یا پلاستیکی جایگزین می‌کند، سپس مفصل مصنوعی را با ماده مخصوصی، مانند سیمان آکریلیک به استخوان ران، استخوان ساق پا و کاسه زانو متصل می‌کند. دوران نقاهت پس از جراحی زانو به بیمار و وضعیت وی بستگی دارد.

ناراحتی‌های زانو درد شدید و محدودیت حرکتی را به دنبال دارد و روند معمول زندگی را مختل می‌کند. بنابراین مزیت بارز جراحی تعویض مفصل زانو این است که  بیمار می‌تواند مانند گذشته به فعالیت بپردازد. بااین حال بسته به وضعیت خاص بیمار و شرایط سلامت عمومی وی ممکن است درد هیچگاه، حتی پس از آرتروپلاستی زانو کاملاً آرام نشود. جراحی تعویض مفصل زانو تقریباً همواره عملی موفقیت‌آمیز است. درهر حال اگر قصد انجام این عمل را دارید، بهتر است ابتدا از خطرها و عوارض احتمالی آن مطلع شوید و پس از سنجیدن وضعیت و با آگاهی کامل برای عمل اقدام کنید.

دکتر مهدی شهرستانی متخصص جراحی ارتوپدی با کمک روش‌های جدید پزشکی از جمله عمل تعویض مفصل زانو قادر به درمان انواع مشکلات زانو می‌باشد. شما عزیزان می‌توانید برای دریافت اطلاعات بیشتر یا رزرو نوبت با شماره‌های 02122383746 و 09334453393 تماس حاصل فرمایید. همچنین می‌توانید به آیدی تلگرام Dr_shahrestanii@ مراجعه کنید.

انواع جراحی زانو


چهار نوع جراحی تعویض مفصل زانو انجام می‌شود:

  • تعویض کامل زانو: این عمل از بقیه متداول‌تر است. جراح سطح استخوان ران و ساق پای متصل به زانو را تعویض می‌کند.
  • تعویض جزئی زانو: اگر آرتروز فقط به یک سمت از زانو آسیب زده باشد، تعویض جزئی انجام می‌شود. شرط انجام این عمل قوی بودن رباط‌های زانو است. برشی که برای تعویض جزئی مفصل زانو زده می‌شود، کوچکتر از برش آرتروپلاستی کامل است.
  • تعویض کاسه (کشکک) زانو: فقط سطح زیر کاسه زانو تعویض می‌شود. البته برخی جراحان با انجام این عمل موافق نیستند، چون درصد موفقیت تعویض کامل مفصل زانو بالاتر از تعویض کاسه زانو است.
  • تعویض پیچیده زانو یا عمل ترمیمی: در صورت ابتلا به آرتروز شدید یا سابقه انجام دو یا سه جراحی آرتروپلاستی این عمل توصیه می‌شود.

ضرورت جراحی


ضرورت-جراحی-تعویض-مفصل-زانو

جراحی تعویض زانو معمولاً زمانی ضرورت می‌یابد که مفصل زانو تاحدی ساییده شده یا آسیب دیده باشد که توانایی حرکتی کاهش یافته باشد و بیمار حتی هنگام استراحت از دردی شدید رنج ببرد. آرتروز شایع‌ترین علت جراحی تعویض زانو است. دلایل زیر نیز انجام آرتروپلاستی را ضروری می‌سازد:

  • روماتیسم
  • هموفیلی
  • نقرس
  • اختلالاتی که باعث رشد غیرعادی استخوان (دیسپلازی استخوان) می‌شود.
  • مرگ استخوان مفصل زانو به دلیل مشکلات خونرسانی (نکروز آواسکولار)
  • آسیب دیدن زانو
  • بدشکلی زانو همراه با درد و تحلیل رفتن غضروف

چه افرادی نیاز به جراحی تعویض مفصل زانو دارند؟


چه-افرادی-نیاز-به-جراحی-تعویض-مفصل-زانو-دارند؟

آرتروپلاستی زانو جراحی گسترده‌ای است و فقط در صورتی توصیه می‌شود که درمان‌های دیگر، مانند فیزیوتراپی یا تزریق استروئید، کمکی به تسکین درد یا بهبود توانایی حرکتی نکرده باشد. جراحی تعویض مفصل زانو در شرایط زیر توصیه می‌شود:

  • خشکی، ورم و درد شدید مفصل زانو و کاهش توانایی حرکتی
  • اگر درد زانو آن‌قدر شدید باشد که کیفیت زندگی و خواب بیمار مختل شده باشد.
  • مشکل یا غیرممکن شدن وظایف روزمره، مانند خرید یا استحمام
  • افسرده شدن بیمار به دلیل تحمل درد و کاهش توانایی حرکتی
  • بیمار توانایی کار کردن یا داشتن یک زندگی اجتماعی معمولی را نداشته باشد.

همچنین وضعیت سلامت عمومی بیمار باید به گونه‌ای باشد که بتواند این عمل مهم و توانبخشی پس از آن را تحمل کند.

آمادگی برای جراحی تعویض مفصل زانو


قبل از موافقت برای انجام عمل اطلاعات کافی در این باره کسب کنید. بیمارستان باید فیلم یا کتابچه‌ای را درباره آرتروپلاستی مفصل زانو در اختیارتان قرار بدهد. تا جایی که می‌توانید فعال باشید. تقویت عضلات دور زانو دوران نقاهت پس از عمل را برایتان آسان خواهد کرد. اگر می‌توانید، ورزش‌های سبکی مانند پیاده‌روی و شنا را در هفته‌ها یا ماه‌های قبل از عمل انجام دهید. پزشک معالج تمرین‌های مناسب را آموزش خواهد داد.

انواع پروتزهای زانو


جراحی آرتروپلاستی یک تا دو ساعت طول می‌کشد. این عمل امروزه آن‌قدر دقیق شده است که جراح می‌تواند از بین انواع مختلف پروتز زانو، پروتزی با ارتفاع، وزن و سطح فعالیت مناسب را انتخاب کند. پروتز زانو از مواد مختلفی، مانند فلز، سرامیک یا پلاستیک تهیه و به گونه‌ای طراحی می‌شود که حرکت برای بیمار آسان‌تر شود. بعضی پروتزها مخصوص بانوان و با توجه به آناتومی خاص بدن زنان طراحی می‌شود. نوع رایج مفصل مصنوعی زانو رباط صلیبی خلفی (PCL )، واقع در پشت زانو را جایگزین می‌کند. نوع دیگر رباط صلیبی قدامی (ACL) را جایگزین می‌کند. بعضی پروتزها مخصوص تعویض جزئی است و بعضی برای تثبیت رباط‌های صلیبی قدامی و خلفی طراحی شده است.

مراحل عمل تعویض مفصل زانو


مراحل-عمل-تعویض-مفصل-زانو

جراحی تعویض مفصل زانو معمولاً تحت بیهوشی عمومی یا بی‌حسی نخاعی یا اپیدورال انجام می‌شود، در صورت انتخاب بی‌حسی نخاعی، بیمار هوشیار است، اما از کمر به پایین هیچ حسی ندارد. جراح سرهای ساییده استخوان‌های زانو را برمی‌دارد و آن را با بخش‌های فلزی و پلاستیکی (پروتز) به دقت اندازه‌گیری شده جایگزین می‌کند. جراحی تعویض مفصل ممکن است به صورت کامل یا جزئی انجام شود، نوع عمل به شدت آسیب دیدگی زانو بستگی دارد. تعویض کامل مفصل زانو رایج‌تر از تعویض جزئی است.

جراحی تعویض کامل زانو

در عمل تعویض کامل مفصل زانو (TKR)، هر دو سمت مفصل زانو تعویض می‌شود. مراحل این عمل یک تا سه ساعته به شرح زیر است:

  • جراح برشی را در جلوی زانو ایجاد می‌کند تا کاسه زانو مشخص شود. سپس برش تا کنار زانو امتداد داده می‌شود تا جراح به مفصل زانو پشت کشکک دسترسی پیدا کند.
  • جراح سر آسیب دیده استخوان ران (فمور) و استخوان درشت نی (تیبیا) را با دقت برمی‌دارد. سر استخوان‌ها به دقت اندازه‌گیری و شکل داده می‌شود تا پروتز به خوبی در محل آماده شده قرار بگیرد. جراح ابتدا یک مفصل آزمایشی را تست می‌کند تا از عملکرد صحیح مفصل مطمئن شود. جراح تنظیمات لازم را انجام می‌دهد، سرهای استخوان را تمیز می‌کند و پروتز نهایی را در جای خود قرار می‌دهد.
  • جراح یک تکه فلز خمیده را جایگزین سر استخوان ران و یک پلاک فلزی صاف را جایگزین سر استخوان درشت نی می‌کند. این قطعات با سیمان مخصوص استخوان ثابت می‌شود یا روشی به کار برده می‌شود که استخوان به بخش جایگزین شده جوش بخورد. جداکننده پلاستیکی که مانند غضروف عمل می‌کند، بین قطعات فلزی قرار داده می‌شود تا سایش هنگام حرکت مفصل کمتر شود.
  • گاهی اوقات با توجه به دلیل آرتروپلاستی لازم است که پشت کاسه زانو نیز تعویض ‌شود.
  • زخم با بخیه یا گیره بسته و پانسمان می‌شود. در موارد نادر لازم است که پا با آتل بی‌حرکت نگه داشته شود، اما معمولاً از بیماران خواسته می‌شود که زانو را در اولین فرصت ممکن حرکت دهند.

جراحی تعویض کامل مفصل زانو عمل متداولی است، بااین حال ممکن است پس از عمل آرتروپلاستی نیز هنگام حرکت دادن زانو، به ویژه خم کردن آن به مشکل بربخورید. زانو زدن نیز به دلیل وجود بافت همبند جای زخم دشوار خواهد بود.

جراحی تعویض جزئی مفصل زانو

اگر فقط یک طرف زانو آسیب دیده  باشد، می‌توان جراحی تعویض جزئی زانو (PKR) را انجام داد. تعویض جزئی عملی ساده‌تر با برش کوچکتر است و استخوان کمتری برداشته می‌شود. از هر  4 بیمار مبتلا به آرتروز، یک بیمار را می‌توان به این روش عمل کرد. تعویض جزئی نسبت به تعویض کامل مزایایی دارد که از آن جمله می‌توان به کوتاه‌تر بودن زمان بستری و دوران نقاهت اشاره کرد. انتقال خون نیز به ندرت لازم می‌شود. حرکت زانو پس از تعویض جزئی غالباً طبیعی‌تر است و بیمار می‌تواند فعالیت بیشتری داشته باشد. از جراح بخواهید که دلیل انتخاب نوع عمل و مزایای آن را برایتان توضیح دهد.

عمل‌های دیگر

در بعضی موارد می‌توان گونه‌های دیگری از عمل زانو را انجام داد.

تعویض کشکک زانو

اگر فقط کشکک زانو آسیب دیده باشد، عمل تعویض کشکک زانو یا آرتروپلاستی مفصل پاتلوفمورال انجام می‌شود. این عمل ساده‌تر و دوران بهبود آن کوتاه‌تر است. البته هنوز نمی‌توان با قطعیت درباره نتایج بلندمدت این عمل صحبت کرد و این عمل برای اکثر بیماران مبتلا به آرتروز مناسب نیست.

جراحی با حداقل تهاجم (MIS )

جراحی کم تهاجمی که با ایجاد یک برش بسیار کوچک انجام می‌شود، برای هر دو عمل تعویض کامل و جزئی مناسب است، اما در حال حاضر بیشتر برای تعویض جزئی کاربرد دارد. برش این عمل کوچکتر از برش جراحی استاندارد تعویض زانو است. جراح به جای بریدن بافت‌های زانو، وسایل خاصی را در اطراف بافت‌ها حرکت می‌دهد، به همین دلیل دوران نقاهت این عمل کوتاه‌تر است.

جراحی جایگزین


عمل‌های جایگزینی نیز برای جراحی آرتروپلاستی وجود دارد، اما نتایج درازمدت آنها به اندازه آرتروپلاستی رضایت‌بخش نیست. پزشک بهترین روش درمان را توصیه می‌کند. این عمل‌های جایگزین عبارت است از:

  • دبریدمان و شستشوی آرتروسکوپی: جراح آرتروسکوپ (تلسکوپی بسیار ظریف) را وارد زانو می‌کند و زانو را با سرم نمکی (سالین) شستشو می‌دهد تا تمام ذرات استخوان یا غضروف از مفصل خارج شود.
  • استئوتومی: استئوتومی عمل بازی است که در آن جراح استخوان درشت نی را می‌برد و دوباره استخوان‌ها را هم‌تراز می‌کند تا نقطه تمرکز وزن دیگر روی بخش آسیب دیده زانو نباشد.
  • موزائیک پلاستی: این عمل به روش سوراخ کلید (بسته) انجام می‌شود و در آن قطعاتی از غضروف سخت و بخش‌هایی از استخوان زیرین ناحیه دیگری از زانو به محل آسیب دیده پیوند زده می‌شود تا این سطح ترمیم شود.

دوران بهبود


دوران-بهبود-حراحی-زانو

مدت زمان و چگونگی دوران نقاهت به وضعیت هر بیمار و نوع جراحی بستگی دارد. نکته مهم این است که بیمار دستورات پزشک را درباره مراقبت بعد از عمل به دقت رعایت کند.

در بیمارستان

دستگاه پمپ درد در بخش جراحی در اختیار بیمار قرار داده می‌شود تا خود بیمار با توجه به شدت درد، میزان مصرف مسکن را در محدوده‌ای ایمن کنترل کند. همچنین بیمار می‌تواند از ماسک یا لوله اکسیژن استفاده کند. در صورت لزوم خون به بیمار تزریق می‌شود. برای محافظت از زخم، پانسمان بزرگی روی آن قرار داده می‌شود. لوله‌های تخلیه متعددی خون را از محل جراحی تخلیه می‌کند تا از جمع شدن مایع داخل زخم جلوگیری شود. پانسمان باید تا زمان التیام یافتن زخم، مرتب عوض شود.

چه زمانی بیمار می‌تواند بلند شود و راه برود؟

پرستار به بیمار کمک می‌کند که هر چه سریعتر بلند شود و راه برود. اگر عمل به روش کم تهاجمی انجام شده باشد، بیمار می‌تواند همان روز عمل راه برود. معمولاً بیمار ظرف 24 ـ 12 ساعت پس از عمل برای ایستادن نیاز به کمک دارد. به بیماران توصیه می‌شود که برای راه رفتن از واکر یا عصای زیربغل استفاده کنند. اکثر بیماران می‌توانند یک هفته پس از عمل بدون نیاز به کمک و با عصا راه بروند؛ البته این زمان بستگی به شرایط هر بیمار دارد. ورزش‌های مفید تقویت کننده زانو، قبل از ترخیص به بیمار آموزش داده می‌شود، این تمرین‌ها معمولاً از روز جراحی شروع می‌شود. بیمار باید دستورات پزشک را به دقت انجام دهد تا دچار عوارض متعدد و دررفتگی مفصل جدید نشود. متورم بودن پاها و احساس ناراحتی هنگام راه رفتن و ورزش کردن در روزهای اول پس از جراحی عادی است. بیماران می‌توانند برای بازیابی حرکت پا و زانو از دستگاه‌های حرکت غیرفعال استفاده کنند. بیمار به کمک این دستگاه‌ها می‌تواند، همان طور که روی تخت دراز کشیده است، زانو را به آهستگی حرکت دهد. بالا گذاشتن پاها ورم را کاهش و گردش خون را افزایش می‌دهد.

چه زمانی بیمار مرخص می شود؟

بیماران معمولاً سه تا پنج روز در بیمارستان بستری می‌شوند. مدت بستری شدن به پیشرفت بیمار و نوع عمل تعویض زانو بستگی دارد. دوران بستری تعویض جزئی مفصل زانو کوتاه‌تر است. اگر  بیمار حال مساعدی داشته باشد، جراح تعویض مفصل زانو به بیمار توصیه می‌کند که راه رفتن را همان روز شروع کند و بیمار ظرف یک تا سه روز مرخص می‌شود.

ورزش و مراقبت‌های لازم در خانه

ورزش-و-مراقبت-های-لازم-در-خانه-(

بیماران معمولاً پس از عمل به شدت احساس خستگی می‌کنند. این خستگی طبیعی است، چرا که عمل بزرگی انجام شده است و التیام یافتن عضلات و بافت‌های اطراف زانوی جدید زمان می‌برد. درهر حال از بیماران خواسته می‌شود که در صورت مواجهه با هرگونه علائم نگران کننده با پزشک معالج خود تماس بگیرند. بیمار در خانه نیاز به کمک دارد و هنگام راه رفتن باید از وسایل کمکی استفاده کند. بنابراین به بیماران توصیه می‌شود که هماهنگی لازم را به عمل بیاورند تا یکی از نزدیکان حدود یک هفته مراقبشان باشد. ورزش درمانی پس از آرتروپلاستی زانو بسیار مهم است و بیمار باید تمرین‌ها را در خانه انجام دهد. پزشک معالج بر درمان توانبخشی نظارت دارد.

چگونه از زانوی جدید مراقبت کنید؟


توصیه‌های زیر را برای مراقبت از زانوی جدید رعایت کنید:

  • مصرف داروهای ضدالتهاب یا مسکن را برای مدیریت درد و ورم ادامه دهید.
  • با وسایل کمکی راه بروید، اما همان طور که پا قوی‌تر می‌شود، میزان اتکاء به آن را به تدریج کاهش دهید.
  • ورزش کردن را فراموش نکنید تا دچار خشکی زانو نشوید؛ از طرفی مراقب باشید که به زانو فشار نیاورید.
  • پاها را تا 6 هفته پس از جراحی روی هم نیاندازید.
  • هنگام خوابیدن بالش زیر زانو نگذارید، چون این کار باعث خمیدگی دائمی زانو می‌شود.
  • از چرخاندن زانو خودداری کنید.
  • کفش مناسب بپوشید.
  • تا زمانی که جراح اجازه نداده است، روی زانوی عمل شده زانو نزنید.

هنگام نشستن پا را بالا بگذارید و برای کم کردن ورم، کیسه یخ روی زانو بگذارید.

پرسش و پاسخ


برخی از پرسش‌های رایج درباره عمل جراحی تعویض مفصل زانو عبارتند از:

معمولاً می‌توانید پس از شش هفته بدون عصای زیربغل یا واکر راه بروید و فعالیت‌های معمول خود را انجام دهید. البته فروکش کردن ورم و درد بیشتر از سه ماه طول می‌کشد. برطرف شدن کامل ورم بیشتر از یک سال زمان می‌برد. بهبود زانوی جدید تا دو سال پس از عمل ادامه دارد. بافت همبند جای زخم در این مدت التیام می‌یابد و ورزش کردن، عضلات را تقویت می‌کند. بهتر است حتی پس از سپری شدن دوران بهبود نیز از انجام دادن حرکات شدید یا ورزش‌هایی، مانند اسکی یا دوچرخه سواری در کوهستان که خطر افتادن در آنها وجود دارد، خودداری کنید. پزشک یا متخصص فیزیوتراپی راهنمایی‌های لازم را ارائه می‌دهد.

زمانی که بتوانید زانوی خود را به حد کافی خم کنید، به راحتی سوار ماشین سوار و از آن پیاده شوید و ماشین را به خوبی کنترل کنید، می‌توانید دوباره رانندگی کنید. این شرایط عموماً 6 ـ 4 هفته پس از جراحی به دست می‌آید، در هرحال حتماً قبل از شروع دوباره رانندگی با متخصص فیزیوتراپی یا پزشک معالج خود مشورت کنید تا مشکلی برایتان پیش نیاید.

زمان برگشت به سر کار به نوع شغلتان بستگی دارد، اما اکثر بیماران می‌توانند 12 ـ 6 هفته پس از عمل در محل کار حاضر شوند.

 در سه ماه اول می‌توانید کارهای سبکی مانند گردگیری و شستن ظرف‌ها را انجام دهید. اما کارهای سنگینی مانند جارو کردن و تعویض ملحفه را به دیگران واگذار کنید. از ایستادن طولانی مدت اجتناب کنید، چون این کار باعث ورم کردن مچ پا می‌شود. همچنین در 6 هفته نخست پس از عمل از خم شدن یا حرکات کششی خودداری کنید.

لازم است که 12 ـ 6 هفته پس از جراحی تعویض مفصل زانو برای بررسی پیشرفت وضعیت خود به پزشک مراجعه کنید.

پروتز در صورت لزوم باید تعویض شود، اگرچه کارآمدی پروتز هر بار کمتر از دفعه قبل می‌شود. دوران نقاهت هر بار طولانی‌تر می‌شود، اما نتیجه عمل پس از پشت سر گذاشتن دوران بهبود، معمولاً رضایت‌بخش خواهد بود.

جراحی تعویض زانو عملی متداول است و اکثر بیماران دچار هیچ گونه عوارضی نمی‌شوند. درهر حال آرتروپلاستی زانو نیز مانند هر عمل دیگری، در کنار مزایای خاص، عوارضی را نیز به دنبال دارد، هرچند عوارض جراحی آرتروپلاستی نادر است، اما در کل شامل موارد زیر می‌شود:

  • خشکی زانو
  • عفونت کردن زخم
  • عفونت عمقی پروتز که جراحی ترمیمی را ضروری می‌سازد.
  • خونریزی غیرقابل انتظار مفصل زانو
  • آسیب دیدن رباط، شریان یا عصب ناحیه اطراف مفصل زانو
  • لخته شدن خون یا ترومبوز وریدهای عمقی (DVT)
  • درد مداوم زانو
  • شکستگی: شکستگی استخوان دور مفصل تعویض شده هنگام عمل یا پس از آن

مفصل جدید زانو گاهی کاملاً پایدار نیست و لازم است که جراحی مجدد برای اصلاح آن انجام شود.

هزینه آرتروپلاستی کامل زانو برای تمام بیماران یکسان نیست و به محل انجام عمل و سلامت عمومی بیمار در زمان عمل بستگی دارد.  اگر به عارضه‌های دیگری مبتلا باشید که به زانو آسیب زده باشد، روش انجام عمل و هزینه آن تغییر خواهد کرد. هنگام برآورد هزینه عمل باید کلیه هزینه‌های مربوط به آن، مانند هزینه بستری و طب فیزیکی در بیمارستان و در طول دوران نقاهت در خانه را در نظر بگیرید.