آرتروسکوپی زانو برای درمان مشکلات زانو شامل غضروف، رباط و مینیسک

آرتروسکوپی-زانو

پزشکان با انجام عمل جراحی آرتروسکوپی زانو می‌توانند، مفصل زانو را ببینند، بدون آن که برش بزرگی را روی پوست و دیگر بافت‌های نرم ایجاد کنند. آرتروسکوپی با هدف تشخیص و درمان گستره‌ی وسیعی از مشکلات زانو انجام می‌شود. جراح دوربین کوچکی، به نام آرتروسکوپ را وارد مفصل زانو می‌کند. تصاویر این دوربین روی صفحه نمایشگر منعکس می‌شود و جراح وسایل بسیار ظریف جراحی را با توجه به این تصاویر در مفصل حرکت می‌دهد. چون آرتروسکوپ و وسایل جراحی بسیار ظریف‌اند و برش‌های آن بسیار کوچک‌تر از برش‌های جراحی باز است، در نتیجه درد و خشکی مفصل آرتروسکوپی کمتر است، دوران بهبود آن کوتاه‌تر است و بیمار سریع‌تر می‌تواند فعالیت‌های محبوب خود را ازسربگیرد.

بسیاری از بیماران می‌توانند پس از آرتروسکوپی به سطح فعالیت کامل و بدون محدودیت خود برگردند. دوران نقاهت آرتروسکوپی به نوع آسیب‌دیدگی اولیه زانو بستگی دارد. چنانچه جراحی ترمیمی رباط انجام نشده باشد، بیمار می‌تواند اکثر فعالیت‌های بدنی را 8 ـ 6 هفته پس از عمل آرتروسکوپی یا حتی زودتر انجام دهد. البته ورزش‌های پربرخورد باید قدری دیرتر شروع شود. چنانچه شغل بیمار نیازبه فعالیت بدنی بالایی داشته باشد، وی باید مدت طولانی‌تری مرخصی بگیرد. بنابراین حتماً درباره زمان ایمن شروع کار با پزشک معالج خود مشورت کنید. همچنین برخی بیماران باید برای محافظت از مفصل، تغییراتی را در سبک زندگی خود ایجاد کنند، برای مثال به جای شرکت در ورزش‌های پربرخورد مانند دو به فعالیت‌های کم برخوردتری مانند شنا یا دوچرخه سواری روی بیاورند. در هرحال برای تصمیم‌گیری در این موارد نیاز به راهنمایی پزشک دارید.

دکتر مهدی شهرستانی، متخصص جراحی ارتوپدیبا کمک جدیدترین روش‌ها مانند آرتروسکوپی زانو به درمان مشکلات اسکلتی عضلانی به بیماران خود کمک می‌کنند. برای دریافت اطلاعات بیشتر یا رزرو نوبت می‌توانید با شماره‌های 02122383746 و 09334453393 تماس حاصل فرمایید. همچنین می‌توانید به آیدی تلگرام Dr_shahrestanii@ مراجعه کنید.

 آناتومی زانو


آناتومی-زانو

زانو بزرگترین مفصل بدن و یکی از پیچیده‌ترین مفصل‌ها است. سر پایینی استخوان ران (فمور)، سر بالایی استخوان درشت نی (تیبیا) و کشکک زانو استخوان‌های تشکیل دهنده زانو هستند. ساختارهای مهم دیگری که مفصل زانو را تشکیل می‌دهند، عبارت‌اند از:

  • غضروف مفصلی: انتهای استخوان ران و درشت نی و پشت کشکک با غضروف مفصلی پوشیده می‌شود. این ماده لغزنده کمک می‌کند تا استخوان‌های زانو، هنگام خم و راست کردن پا، به روانی روی یکدیگر بلغزند.
  • سینوویوم: لایه پوششی نازکی به نام سینوویوم مفصل زانو را احاطه می‌کند. این لایه مایعی را آزاد می‌کند که غضروف را لغزنده می‌کند و سایش هنگام حرکت را کاهش می‌دهد.
  • مینیسک: دو سر گوه مانند غضروف مینیسک مانند ضربه‌گیر بین استخوان ران و درشت‌نی عمل می‌کند. تفاوت مینیسک با غضروف مفصلی این است که مینیسک نواری محکم و ارتجاعی است که از مفصل محافظت و آن را پایدار می‌کند.
  • رباط: رباط‌ها استخوان‌ها را به هم متصل می‌کند. چهار رباط اصلی زانو مانند نوارهای محکمی عمل می‌کنند که استخوان‌ها را در کنار هم نگه می‌دارند و زانو را پایدار می‌کنند.
    • دو رباط جانبی (طرفی) در هر یک از دو طرف زانو وجود دارد.
    • دو رباط صلیبی داخل مفصل زانو وجود دارد که از روی هم به صورت ضربدری رد می‌شوند؛ رباط صلیبی که جلو قرار می‌گیرد، قدامی و رباطی که پشت قرار می‌گیرد، خلفی نام دارد.

چه زمانی آرتروسکوپی توصیه می‌شود؟


چه-زمانی-آرتروسکوپی-توصیه-می‌شود؟

چنانچه زانو درد با بهره‌گیری از درمان‌های غیرجراحی آرام نشود، جراحی آرتروسکوپی توصیه می‌شود. درمان غیرجراحی شامل استراحت، طب فیزیکی و داروها یا آمپول‌هایی می‌شود که التهاب را کاهش می‌دهد. آرتروسکوپی پارگی مینیسک زانو علائم دردناک بسیاری از مشکلات آسیب زننده به سطوح غضروفی و دیگر بافت‌های نرم اطراف مفصل را تسکین می‌دهد. عمل‌های آرتروسکوپی معمول زانو عبارت است از:

  • برداشتن یا ترمیم مینیسک پاره شده
  • ترمیم پارگی رباط صلیبی قدامی
  • جراحی بافت سینوویال ملتهب
  • اصلاح غضروف مفصلی آسیب دیده
  • برداشتن قطعات شناور استخوان یا غضروف
  • درمان مشکلات کشکک زانو
  • درمان عفونت (سپسیس) زانو

معاینه و آزمایش


جراح ارتوپدی توصیه می‌کند که بیمار برای ارزیابی وضعیت سلامت عمومی خود به پزشک عمومی مراجعه کند. پزشک عمومی هر گونه مشکلی را که ممکن است، روند عمل را مختل کند، تشخیص می‌دهد. در صورت ابتلا به بیماری‌های جدی‌تر باید ارزیابی گسترده‌تری قبل از جراحی انجام شود. جراح ارتوپدی دستور آزمایش‌های مختلف، مانند آزمایش خون یا نوار عصب و عضله (EKG) را قبل از عمل می‌دهد تا بتواند طرح درمان مناسب را تهیه کند.

مراحل جراحی آرتروسکوپی


انجام آرتروسکوپی زانو شامل مراحل زیر است:

قرارگیری بیمار

بیمار پس از انتقال به اتاق عمل، داروی بیهوشی دریافت می‌کند. برای پیشگیری از عفونت محل جراحی لازم است که پوست زانو تمیز شود. پا با روکش مخصوص جراحی پوشانده می‌شود تا فقط محل برش مشخص باشد. همچنین زانو گاهی اوقات حین عمل با وسیله مخصوص ثابت نگه داشته می‌شود.

عمل

عمل-زانو

جراح برش‌های کوچکی را روی زانو ایجاد می‌کند که حکم ورودی وسایل جراحی را دارد. جراح مفصل زانو را با محلول استریل پر می‌کند و مایعات کدر را شستشو می‌دهد تا بهتر بتواند ساختارهای داخل زانو را ببیند. تشخیص صحیح مشکل نخستین وظیفه جراح است؛ سپس جراح آرتروسکوپ را وارد مفصل می‌کند و آن را با توجه به تصویر نمایشگر در زانو حرکت می‌دهد. اگر نیازی به جراحی باشد، جراح وسایل ظریف جراحی را از راه برش‌های کوچک دیگر وارد زانو می‌کند. جراح از وسایل مخصوصی برای تراشیدن، بریدن، گرفتن و ترمیم مینیسک استفاده می‌کند و در بعضی موارد بخیه‌ها را با وسایل خاصی روی استخوان مهار می‌کند.

بستن زخم

بستن-زخم--زانو

اکثر عمل‌های آرتروسکوپی زانو کمتر از یک ساعت طول می‌کشد. مدت زمان جراحی به یافته‌های آرتروسکوپی و درمان لازم بستگی دارد. جراح زخم را با بخیه یا نوارهای استریل (چسب زخم‌های کوچک) می‌بندد و سپس زانو را با نوار پانسمان نرم می‌بندد.

عوارض


احتمال بروز عوارض پس از جراحی آرتروسکوپی بسیار پایین است. عوارض بروز یافته نیز معمولاً جزئی است و به راحتی درمان می‌شود. درهرحال علائم احتمالی پس از عمل آرتروسکوپی به شرح زیر است:

  • عفونت
  • لخته شدن خون
  • خشکی مفصل زانو
  • جمع شدن خون در زانو

دوران نقاهت


دوران-نقاهت-آرتروسپکوپی-زانو

بیمار پس از جراحی به اتاق ریکاوری منتقل می‌شود و ظرف یک تا دو ساعت مرخص می‌شود. حتماً باید هماهنگی لازم انجام شود تا یکی از نزدیکان بیمار را به خانه برسد و شب اول را مراقبش باشد. اگرچه دوران نقاهت آرتروسکوپی کوتاه‌تر از جراحی باز زانو است، همچنان باید توصیه‌های پزشک را درباره مراقبت زانو به دقت رعایت کرد. ورزش‌های مخصوص زانو باید تا چند هفته پس از جراحی به طور مرتب انجام شود تا عضلات زانو و پا تقویت شود و توانایی حرکتی خود را بازیابد. ورزش درمانی نقش مهمی در تسهیل و تسریع دوران نقاهت دارد. برنامه فیزیوتراپی به بهبود نتیجه نهایی کمک می‌کند.

پرسش و پاسخ


برخی از پرسش‌های رایج درباره روش آرتروسکوپی زانو عبارتند از:

زمان واقعی جراحی معمولاً حدود 30 دقیقه است. البته اگر نیاز به درمان گسترده‌تری باشد، زمان عمل به 45 دقیقه افزایش می‌یابد.

سرعت نقاهت پس از جراحی زانو برای تمام بیماران یکسان نیست. بیماران در صورت لزوم باید یک تا سه روز پس از جراحی از عصای زیربغل یا واکر استفاده کنند. اگر درد خفیف باشد، نیازی به استفاده از عصای زیربغل یا واکر نیست.  اکثر بیماران پس از آن که حالشان بهتر شد، می‌توانند 5 روز پس از جراحی با یک لنگش جزئی راه بروند، برخی بیماران ترجیح می‌دهند از عصا استفاده کنند. اگر می‌خواهید عصا بردارید، عصا را در دست مخالف زانوی عمل شده نگه دارید. شش هفته زمان می‌برد تا وضعیت مایع مفصلی زانو به حالت عادی برگردد. به همین دلیل ممکن است مزایای جراحی تا 6 ـ 4 هفته بعد مشخص نشود. دوران نقاهت بیماران با هم تفاوت دارد. برخی بیماران می‌توانند فعالیت‌های معمول خود را ظرف دو هفته ازسربگیرند، اما اکثر بیماران باید تقریباً 6 هفته به خودشان استراحت بدهند و بعد به سطح عملکردی کامل خود برگردند و برای مثال بدون مشکل ورزش کنند. کاهش درد و ورم و افزایش قدرت، توانایی حرکتی و هماهنگی به مدت سه تا چهار ماه پس از عمل ادامه دارد.

برش کوچک عمل آرتروسکوپی در اکثر موارد با نوار استریل بسته می‌شود و بخیه‌ای زده نمی‌شود. این نوارها تاحدی ضدآب هستند و 10 ـ 7 روز دوام دارند، سپس لبه‌های آن از پوست جدا می‌شود. اگر زخم با بخیه بسته شده باشد، بخیه زیرپوستی است و به مرور جذب می‌شود. اگر بخیه نایلونی باشد، بخیه 14 ـ 7 روز بعد از جراحی در اولین ویزیت پس از عمل کشیده می‌شود.

پانسمان اولیه غالباً خون و ترشحات را به خود جذب می‌کند و کثیف می‌شود. ترشحات پس از جراحی به تدریج ظرف 48 ساعت کمتر می‌شود و سپس نوارچسب مخصوص روی این برش‌های کوچک زده می‌شود. در صورت لزوم گاز گانسمان استریل روی زخم گذاشته می‌شود تا لباس، حیوانات خانگی یا کودکان خردسال آن را تحریک نکند. پس از آن که زخم کاملاً خشک شد، پانسمان کردن اختیاری است.

بستن زانوبند به ندرت پس از جراحی آرتروسکوپی زانو لازم می‌شود. اما اگر جراحی گسترده‌تر از برداشتن مینیسک یا غضروف پاره شده باشد، برای مثال ترمیم مینیسک انجام شده باشد، بستن زانوبند گاهی پس از جراحی ضرورت می‌یابد. اگر قبل از جراحی از زانوبندی از جنس نئوپرن استفاده می‌کرده‌اید و می‌خواهید آن را پس از جراحی نیز ببندید، تا زمانی که ترشح زخم کاملاً قطع نشده است، این زانوبند را نبندید. همچنین زانوبند نئوپرنی را چند ساعت در روز دربیاورید تا پوست نفس بکشد.

اگر زخم ترشح نداشته باشد، می‌توانید پس از 48 ساعت استحمام کنید. البته نباید چیزی را روی زخم بکشید، و محل عمل را پس از حمام با ضربات آهسته حوله خشک کنید.

اگر زخم ترشح نداشته باشد، می‌توانید زانو را دو هفته پس از جراحی در آب ببرید.

 معمولاً لازم است که به مدت دو تا سه هفته، داروی مسکن مصرف کنید. نیاز بیماران به مسکن با هم متفاوت است، برخی کمتر از یک هفته به مسکن احتیاج دارند، اما عده‌ای باید بیشتر از 4 هفته مسکن مصرف کنند. اکثر بیماران می‌توانند مسکن‌های مخدر را ظرف یک ماه به مسکن‌های بدون نسخه‌ای مانند تایلنول یا ایبوپروفن تغییر دهند. چنانچه به بیماری‌های خاصی مانند فشار خون بالا، ناراحتی قلبی، ازکارافتادگی کبد یا کلیه مبتلا نیستید یا سابقه زخم معده یا روده یا رفلاکس ندارید، می‌توانید داروهای ضدالتهاب را نیز در کنار مسکن مصرف کنید. جراح معمولاً داروهای مناسب را در زمان جراحی تجویز می‌کند. اگر دچار معده درد شدید، خون در مدفوع دیدید یا دست و پا به شدت ورم کرد، مصرف داروهای ضدالتهب را قطع کنید.

بسیاری از بیماران پس از جراحی آرتروسکوپی به متخصص فیزیوتراپی معرفی می‌شوند. لزوم انجام فیزیوتراپی در اولین ویزیت پس از عمل تعیین می‌شود. بیمارانی که توانایی حرکتی خود را به سرعت به دست می‌آورند و ورم زانویشان جزئی است، نیازی به فیزیوتراپی ندارند یا کافی است که یک یا دو جلسه فیزیوتراپی را در مرکز انجام دهند تا حرکات اصلاحی مفید را یاد بگیرند و برنامه درمان را در خانه ادامه بدهند. جراح بهترین طرح درمان فیزیوتراپی را توصیه می‌کند.

توصیه می‌کنیم تاجایی که درد پس از جراحی اجازه می‌دهد، زانو را خم و راست کنید. البته به خاطر داشته باشید که زانو متورم است و حرکت زانو در دامنه حرکتی کامل آن تا چند روز دشوار خواهد بود. عضلات چهارسر زانو را می‌توانید بلافاصله پس از جراحی منقبض کنید. همچنین اگر درد شدید نیست، بهتر است حرکت بالا بردن پا در حالت صاف را انجام ندهید. ماساژ دادن کشکک زانو در حالتی که پا صاف است، نیز مفید است. کشکک زانو را با انگشت در چهار جهت (بالا، پایین، چپ و راست) حرکت دهید و 10 ثانیه در هر جهت نگه دارید. ماساژ دادن از تشکیل بافت همبند جای زخم و سفت شدن کشکک در دوران نقاهت جلوگیری می‌کند. بلافاصله پس از جراحی می‌توانید تاجایی که احساس راحتی می‌کنید، وزن روی پای عمل شده بیاندازید. اکثر بیماران دو تا سه روز ا عصای زیربغل یا واکر استفاده می‌کنند. استفاده از دوچرخه ثابت، تردمیل یا اسکی فضایی یا پیاده‌روی ساده ورزش‌های مناسبی هستند که انجام دادن آنها پس از کم شدن درد زانو مفید است. اگر زانو پس از چنین فعالیت‌هایی ورم کرد، نگران شوید، حتماً یخ روی زانو بگذارید و پا را بالا نگه دارید تا ورم کمتر شود.

ورزش‌های تحمل وزن معمولاً تا سه هفته پس از عمل ممنوع است. بااین حال چون قدرت بیماران با هم متفاوت است، برخی بیماران می‌توانند این ورزش‌ها را زودتر از سه هفته شروع کنند. ورزش را با وزنه‌‌های سبک شروع کنید و آنها را به تدریج سنگین‌تر کنید.

به محض آن که احساس راحتی می‌کردید، می‌توانید رانندگی کنید؛ اما اگر داروهای مخدر مصرف می‌کنید، به هیچ وجه رانندگی نکنید. اگر یک وسیله نقلیه معمولی دارید، رانندگی را یک هفته به تاخیر بیاندازید تا فشار دادن روی کلاچ باعث درد و تحریک بیشتر نشود. چنانچه لازم شد که مسافتی طولانی را زودتر از دو هفته رانندگی کنید، هر یک ساعت یکبار ماشین را نگه دارید، پیاده شوید و به مدت 10 دقیقه حرکات کششی انجام دهید تا خطر لخته شدن خون در پا کمتر شود.

زمان برگشت به سر کار به شغل‌تان بستگی دارد. اگر کار اداری دارید، یک هفته مرخصی گرفتن کافی است. اما اگر کار بدنی سنگین دارید، 10 ـ 8 هفته طول می‌کشد تا بتوانید وظایف خود را به طور کامل انجام دهید. پزشک معالج زمان مناسب بازگشت به محل کار را تعیین می‌کند و توصیه‌های لازم را به صورت مکتوب به شما ارائه می‌دهد.

به محض آن که احساس راحتی کردید، می‌توانید به سفر بروید، البته بهتر است که سفرهای طولانی را تا دو هفته پس از جراحی به تاخیر بیاندازید، چون در سفرهای طولانی احتمال لخته شدن خون در پاها افزایش می‌یابد. اگر مجبور بودید که در روزهای اولیه پس از آرتروسکوپی به یک سفر طولانی بروید، توصیه می‌کنیم که حداقل هر یک ساعت یک بار ده دقیقه بلند شوید، عضلات را بکشید و راه بروید تا خطر لخته شدن خون کاهش یابد.

پس از آرتروسکوپی، به ویژه اگر زانو متورم یا ناراحت باشد، باید به مدت چند روز از کمپرس یخ استفاده کرد. همچنین یخ به فروکش کردن ورم پس از ورزش نیز کمک می‌کند. پس از کم شدن ورم اولیه می‌توانید از یخ و یا گرما درمانی، با توجه به این که کدام بیشترین تاثیر را دارد، استفاده کنید. برخی بیماران ترجیح می‌دهند که گرمادرمانی را قبل از ورزش کردن برای گرم کردن زانو امتحان کنند.

بیمار 10 ـ 7 روز و همچنین 6 ـ 4 هفته پس از عمل باید به پزشک مراجعه کند، همچنین اگر حالش بهتر نشد، باید پس از سه ماه از جراح وقت بگیرد. اگر مشکلی وجود نداشته باشد، ویزیت سه ماهه ضروری نیست.